مؤسسه آموزش عالی آل طه تاریخ فلسفه اسلامی 2981-2089 5 18 2026 06 22 Explanation and examination of movement in nature based on the principles of Sadr al-Mutalahin تبیین و بررسی حرکت در ماهیت با تکیه بر مبانی صدرالمتألهین. 163 180 237325 10.22034/hpi.2025.547950.1170 FA سجاد ضیایی مدرس و دانش‌پژوه سطح چهار حوزه 0009-0001-3752-8488 محمد سربخشی دانشیار موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی 0009-0001-3752-8488 Journal Article 2025 09 21 One of the important pillars of transcendental wisdom, which plays an unparalleled role in Mulla Sadra's philosophical system, is essential movement. Without a doubt, essential movement is possible only by assuming the originality of existence, and essence itself is not susceptible to movement or doubt; therefore, Islamic sages have considered doubt and, consequently, movement in essence to be impossible. However, it seems that this issue, It depends entirely on our interpretation of the originality of existence and the validity of essence; that is, if the validity of essence is understood to mean "subjectivity and lack of externality", then there is no possibility of doubt and movement in essence. However, if the meaning of validity is that "essence does not have realization through pleasures and has realization incidentally"As Mukhtar's view is, in this case, both doubt in the essence makes sense and movement in the essence will be provable. The present research aims to use a descriptive analytical method and rely on the principles of Sadr al-Mutalahin to "prove the incidental movement in the essence" in accordance with a specific interpretation of validity. یکی از ارکان مهم حکمت متعالیه که نقشی بی‌بدیل در نظام فلسفی ملاصدرا دارد، حرکت جوهری است. بدون تردید حرکت جوهری تنها با فرض اصالت وجود امکان دارد و ماهیت به خودی خود پذیرای حرکت و نیز تشکیک نیست؛ از این‌رو حکمای اسلامی تشکیک و به تبع آن حرکت در ماهیت را محال دانسته‌اند. لیکن به نظر می‌رسد این مسأله، کاملاً به تفسیر ما از اصالت وجود و اعتباریت ماهیت وابسته است؛ بدین معنی که اگر اعتباریت ماهیت به معنای «ذهنی بودن و عدم خارجیت» تلقی شود، آنگاه امکان تشکیک و حرکت در ماهیت وجود ندارد اما اگر مقصود از اعتباریت این باشد که «ماهیت تحقّق بالذّات نداشته و تحقّق بالعرض دارد» چنانکه دیدگاه مختار همین است؛ در این صورت هم تشکیک در ماهیت معنی دارد و هم حرکت در ماهیت اثبات پذیر خواهد بود. پژوهش پیش رو در صدد است تا با روش تحلیلی توصیفی و با تکیه بر مبانی صدرالمتألهین به «اثبات حرکت بالعرض در ماهیت» به تبع تفسیر خاص از اعتباریت بپردازد. https://hpi.aletaha.ac.ir/article_237325_7e4fe470b987efbd0597cbd50a27d03d.pdf