تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

کاربست معرفت شهودی در براهین اصالت وجود صدرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 موسسه آموزی عالی آل طه
2 استاد دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
موضوع این مقاله نحوه کاربست معرفت شهودی در اصالت وجود نزد ملاصدراست. یکی از منابع مهم ملاصدرا در بنیان حکمت متعالیه، معرفت شهودی است. او از این سنخ معرفت نه به عنوان یک عارف، بلکه به مثابه یک فیلسوف بهره گرفته و در صدد برهانی‏کردن این معارف عرفانی است. مسئله اصالت وجود زیربنای بسیاری از نوآوری­های ملاصدرا در فلسفه است و می‎توان رد پای معرفت شهودی را به وضوح در آن مشاهده نمود. صدرالمتألهین باور به اصالت وجود را مرهون نیل به کنه معنای هستی می­داند و این امری است که جز با شهود ممکن نیست. او در اثبات اعتباریت ماهیت و همچنین برخی استدلال‌های اصالت وجود به سخنان عارفان سلف توجه دارد. مسائل متفرع بر اصالت وجود همچون ارتباط وجود و ماهیت، تقدم بالحقیقه وجود بر ماهیت، امکان فقری و وجود رابط از جمله مباحث دیگری است که متأثر از معرفت شهودی است. مسئله این مقاله آن است که معرفت شهودی چه تأثیری بر قول ملاصدرا به اصالت وجود و متفرعات اصالت وجود داشته است. ضمناً در این مقاله مراد از معرفت شهودی، اعم از معرفتی است که خود شخص از شهود بدان نایل شده است یا دیگران شهود کرده‌اند و ایشان با واسطه بدان نایل شده است.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع و مآخذ

    1. ابن‌ترکه؛ تمهید القواعد؛ تصحیح سیدجلال‏الدین آشتیانی؛ تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1360.
    2. ابن‌عربی، محیی‌الدین؛ انشاء الدوائر؛ لیدن: مطبعة بریل، 1336ق.
    3. ـــــ؛ الفتوحات المکیة؛ بیروت: دار صادر، [بی‌تا].
    4. احمدی سعدی، عباس؛ «شهود صدرایی؛ عقلانی یا عرفانی»، اندیشه دینی؛ ش8-9، تابستان و پاییز 1380، ص1-26.
    5. آملی، سیدحیدر؛ جامع الاسرار و منبع الانوار؛ تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1368.
    6. جوادی آملی، عبدالله؛ رحیق مختوم؛ تنظیم و تدوین حمید پارسانیا؛ 5ج، چ1، قم: مرکز نشر اسراء، 1375.
    7. ـــــ؛ تحریر تمهید القواعد (عین نضاخ)؛ قم: اسراء، 1387.
    8. ـــــ؛ تحریر تمهید القواعد؛ تهران: الزهراء، 1372.
    9. ـــــ؛ «حکمت متعالیه، مجموعه فهم و شهود»، خردنامه صدرا؛ ش3، بهار 1375، ص23-31.
    10. حقی، علی و سیدسمیه حسینی؛ «کیفیت تعامل معرفت عقلی و عرفانی در معرفت‏شناسی صدرا»، آموزه‌های فلسفه اسلامی؛ ش14، بهار و تابستان 1393، ص23-36.
    11. صدرالدین شیرازی، محمد؛ اسرار الآیات؛ مقدمه و تصحیح محمد خواجوی؛ تهران: انجمن حکمت و فلسفه‏، 1360.
    12. ـــــ؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
    13. ـــــ؛ رساله سه اصل؛ تصحیح و اهتمام دکتر سید حسین نصر؛ تهران: دانشگاه علوم معقول و منقول تهران‏، 1340.
    14. ـــــ؛ رسالة فی الحدوث؛ تهران: بنیاد حکمت اسلامى صدرا، 1378.
    15. ـــــ؛ سه رسائل فلسفى؛ مقدمه و تصحیح و تعلیق از سید جلال‌الدین آشتیانى، چ3، قم: دفتر تبلیغات اسلامی‏، 1387.
    16. ـــــ؛ الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة؛ تصحیح و تعلیق از سیدجلال‎الدین آشتیانى؛ چ2، مشهد: المرکز الجامعى للنشر‏، 1360.
    17. ـــــ؛ مجموعه رسائل فلسفى صدرالمتألهین؛ چ1، تهران: انتشارات حکمت، 1375.
    18. ـــــ؛ المبدأ و المعاد؛ تصحیح آشتیانی؛ تهران: انجمن حکمت، 1354.
    19. ـــــ؛ المشاعر؛ به اهتمام هانرى کربن؛ چ2، تهران، کتابخانه طهورى‏، 1363، الف.
    20. ـــــ؛ مفاتیح الغیب؛ تعلیقه مولی علی نوری، مقدمه و تصحیح محمد خواجوی؛ چ1، تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگى، 1363، ب.
    21. قیصرى رومى، محمدداوود؛ ‏شرح فصوص الحکم؛ به کوشش سیدجلال‏الدین آشتیانى؛ چ1، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى‏، 1375.
    22. مجلسى، محمدباقر؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار؛ تهران: اسلامیه، [بی‌تا].
    23. مرتضائی، بهزاد؛ «تأثیر مکاشفات عرفانی ابن‏عربی بر اندیشه‎های حکمی ملاصدرا»، معارف عقلی؛ ش20، پاییز 1390، ص129-164.
    24. یثربی، سیدیحیی؛ فلسفه عرفان: تحلیلی از اصول، مبانی و مسائل عرفان؛ قم: بوستان کتاب قم، 1394.

     

     

     

     

     

     

     

دوره 1، شماره 1
بهار 1401
صفحه 57-73

  • تاریخ دریافت 15 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1400
  • تاریخ پذیرش 30 آبان 1400