تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

قاعده فرعیه در سازمان فکری محقق دوانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
قاعده فرعیه در زمره یکی از قواعد مهم فلسفی جای دارد. دوانی تحلیل ویژه‌ای از این قاعده به دست می‏دهد که الزاماً باید در مجموع اندیشه او تفسیر گردد. دوانی نظریه حمل «تغایر مفهومی -اتحاد در وجود» را می‎پذیرد و اتحاد را اعم از بالذات و بالعرض می‌داند. این نگرش به او کمک می‎کند تا توسعه‎ای در انواع مطابق حمل پدید آورد و نظریه اتصاف توسعه یافته‏ای را پایه‎گذاری کند. قاعده فرعیه از سه بخش لزوم ثبوت ثابت، ثبوت مثبت‎له و ثبوت پیشینی مثبت‎له تشکیل شده است. قاعده فرعیه دوانی تحت تأثیر همه مبانی فوق سامان می‏یابد و بر اساس آن ثبوت مثبت‎له الزامی است؛ اما ثبوت ثابت لازم نمی‏باشد. درنهایت دوانی دست از ثبوت پیشینی مثبت‎له و فرعیت کشیده، به دلیل موارد نقض فراوانی، استلزام را کافی می‌داند؛ همه این موارد نقض برای اولین بار از مجموع حواشی دوانی استخراج و ذکر شده‏اند.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع و مآخذ

    1. ابن‎سینا، حسین؛ الالهیات من کتاب الشفا؛ تصحیح سعید زائد؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشی، 1404ق، الف.
    2. ـــــ؛ المنطق من الشفا؛ ج1، تصحیح سعید زائد؛ قم: مکتبة آیةالله مرعشی، 1404ق، ب.
    3. بهمنیار بن مرزبان؛ التحصیل؛ چ2، تهران: انتشارات دانشگاه تهران،
    4. حلی، یوسف بن مطهر؛ کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد؛ تصحیح حسن حسن‏زاده آملی؛ چ12، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، ، 1430ق.
    5. حسینی، سیداحمد و محمد سعیدی مهر؛ «نظریه حمل سید صدرالدین دشتکی»، منطق‏پژوهی؛ دوره 10. ش2، 1399، ص113ـ135.
    6. حسینی، سیداحمد؛ «مسئله اتصاف ماهیت به وجود در حکمت متعالیه»، اندیشه فلسفی، 1400.
    7. دشتکی، صدرالدین؛ الف، الحاشیة القدیمه علی الشرح الجدید؛ مجلس شورای اسلامی. ش1755.
    8. ـــــ؛ ب، الحاشیة القدیمة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی، کتابخانه آستان قدس رضوی. ش1353خ.
    9. ـــــ؛ ج، الحاشیة الجدیدة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی، کتابخانه مدرسه سپهسالار. ش1368.
    10. ـــــ؛ د، الحاشیة الجدیدة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی. ش1756.
    11. ـــــ؛ ه، الحاشیة الجدیدة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی، کتابخانه آستان قدس رضوی. ش473.
    12. دوانی، جلال‏الدین؛ الف، الحاشیة الاجد علی الشرح الجدید للتجرید؛ نسخه خطی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ش1998.
    13. ـــــ؛ ب، الحاشیة الاجد علی الشرح الجدید للتجرید؛ نسخه خطی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی. ش 10146.
    14. شیرازی، محمد؛ تعلیقة علی شرح حکمة الاشراق؛ تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1412ق.
    15. ـــــ؛ تفسیر القرآن الکریم؛ تصحیح محمد خواجویی؛ قم: بیدار، 1366.
    16. ـ ـــــ؛ المشاعر؛ ترجمه عمادالدوله؛ چ2، تهران: طهوری، 1363، الف.
    17. ـــــ؛ «المسائل القدسیه»، سه رساله فلسفی؛ چ3، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، 1378.
    18. ـــــ؛ شرح الهدایة الاثیریة؛ بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، 1422ق.
    19. ـــــ؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة؛ ج1-2، ج7، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
    20. طوسی، نصیرالدین؛ شرح الاشارات و التنبیهات؛ قم: نشر البلاغه، 1375.
    21. قوشچی، علی بن محمد؛ شرح تجرید العقائد؛ به انضمام حواشی قدیم دوانی؛ تصحیح محمد حسین زارعی رضائی؛ قم: انتشارات رائد، 1393.

     

     

     

     

دوره 1، شماره 1
بهار 1401
صفحه 76-102

  • تاریخ دریافت 18 آذر 1400
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1400
  • تاریخ پذیرش 20 آبان 1400