تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

سنجش نقش عقل فعال در تعقل و بررسی ادله آن در دیدگاه ابن‌سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
مفسران ارسطو در تبیین مسئله تعقل و تعیین چیستی عقل فعال، راه‌های گوناگونی پیموده‌اند؛ برخی آن را همان فعلیت نفس انسان، برخی دیگر آن را جوهر مجردی با فعلیت تام و برخی دیگر آن را همان خداوند دانسته‌اند. ابن‌سینا قایل است عقل فعال آخرین عقل در سلسله طولی عقول است که علاوه بر نقش وجودشناختی، دارای اثر معرفتی نیز بوده و مفیض صور معقوله بر نفس است. او دلایلی برای نیازمندی نفس به عقل فعال در تعقل ذکر می‌کند که به نظر می‌رسد هر کدام قابل بررسی و نقد هستند؛ اما مهم‏ترین آنها که بر مبنایی ارسطویی یعنی مبحث قوه و فعل بنا شده، نیاز به عامل خارجی در خروج از قوه به فعل است که در دیدگاه او این عامل خارجی، جوهری مجرد و جامع صور عقلیه است. به اعتقاد او اگرچه این جوهر عقلی، آخرین عقل در سلسله طولی عقول است، به سبب ربط طولی این عقول می‌توان فعل تعقل یا افاضه معقولات را منسوب به کل سلسله عقول و حتی خداوند دانست
کلیدواژه‌ها

  1. منابع  و مآخذ

    1. ابن سینا؛ الاشارات و التنبیهات؛ قم: نشر البلاغه، 1375.
    2. ـــــ؛ الشفاء (الهیات، منطق، طبیعیات)؛ قم: مکتبة آیةالله مرعشی، 1404، ب.
    3. ـــــ؛ المبدأ و المعاد؛ چ1، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی، 1363.
    4. ـــــ؛ المباحثات؛ قم: انتشارات بیدار، 1371.
    5. ـــــ؛ النجاة من الغرق فی بحر الضلالات؛ چ2، تهران: انتشارت دانشگاه تهران، 1379.
    6. ـــــ؛ رساله‌ نفس؛ چ2، همدان: دانشگاه بوعلی سینا، 1383.
    7. ـــــ؛ رساله احوال نفس؛ پاریس: دار بیلیون، 2007م.
    8. ـــــ؛ رسائل ابن‌سینا؛ قم: انتشارات بیدار، 1400ق.
    9. ـــــ؛ التعلیقات؛ بیروت: مکتبة الاعلام الاسلامی، 1404، الف.
    10. ـــــ؛ عیون الحکمه؛ چ2، بیروت: دار القلم، 1980م.
    11. ارسطو؛ درباره نفس؛ ترجمه علیمراد داوودی؛ چ5، تهران: حکمت، 1389.
    12. داوودی، علیمراد؛ عقل در حکمت مشاء از ارسطو تا ابنسینا؛ تهران: دهخدا، 1349.
    13. صدرالمتألهین؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة؛ ج8-9، چ3، بیروت: دار الاحیاء للتراث، 1981م.
    14. نصیرالدین طوسی؛ شرح الاشارت و التنبیهات للمحقق طوسی؛ چ1، قم: نشر البلاغه، 1375.
    15. علم‏الهدی، جمیله؛ «ارادی‏بودن تعقل در پرتو نظریه عقل فعال نزد فارابی و ابن‏سینا»، فصلنامه حکمت سینوی؛ بهار و تابستان، 1388، ص99-117.
    16. Aquinas, Thomas; Summa Theologica; Translated by Fathers of the English Dominican Province; Michigan: Christian Denominations, 1947.

     

     

     

     

دوره 1، شماره 1
بهار 1401
صفحه 118-137

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 15 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش 30 فروردین 1401