تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

مقایسه تطبیقی جاودانگی در حکمت صدرایی و اندیشه علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی موسسه آموزش عالی آل طه
2 دانشگاه آل طه
چکیده
موضوع مقاله مقایسه تطبیقی جاودانگی در حکمت صدرایی و اندیشه علامه طباطبایی است. ملاصدرا بر اساس قاعده «النفس جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء» نفس را حقیقتی می‎داند که ابتدا مرتبه‌ای جسمانی دارد و با حرکتی اشتدادی به مرتبه تجرد مثالی و مرتبه عقلی نایل می‏شود. او بدن انسان را همچون پوسته‎ای می‎داند که با مرگ دنیوی، نفس آن را کنار می‏گذارد و در برزخ با مثالِ «جزئی‎» و در عالم عقل، عقل «جزئی‎» است. جاودانگی نزد ملاصدرا باقی‎بودن‎ انسان به بقای جزئی‎ است. علامه در مسئله جاودانگی شارح ملاصدرا نیست، بلکه نظر مستقلی در این خصوص دارد. از دیدگاه علامه انسان نه یک وجود سیال اشتدادی، بلکه واجد سه لایه وجودی است که هر لایه کار مختص به خودش را انجام می‎دهد. همه انسان‌ها دارای ادراک عقلی‎اند؛ اما شهود عقلی –که وابسته به ایمان و تقواست- برای تعداد بسیار کمی از انسان‏هاست. همه انسان‎ها افزون بر جاودانگی مثالی، جاودانگی عقلی نیز دارند. بدن پوسته نیست، بلکه ماده برای بدن دیگر و باقی است؛ این جاودانگی در بعد عملی انسان است.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع و ماخذ

    1. ابن‌سینا؛ النفس من کتاب الشفاء؛ ط1، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1375.
    2. اکبریان، رضا؛ حکمت متعالیه و تفکر فلسفی معاصر؛ تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1386.
    3. اکبری‌تبار، اعظم؛ تجرد و بقای نفس از دیدگاه علامه طباطبایی با تأکید بر تفسیر المیزان؛ استاد راهنما محمدرضا ارشادی‌نیا، استاد مشاور احمد رزمخواه؛ دانشگاه حکیم سبزواری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، 1396.
    4. حیدری کوچی، الهه؛ بقا و جاودانگی از نظر ملاصدرا، جان لاک و جان هیک؛ استاد راهنما علی حقی، استاد مشاور علیرضا کهنسال؛ دانشگاه فردوسی مشهد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، 1389.
    5. داودی، علیمراد؛ عقل در حکمت مشاء؛ تهران: دهخدا، 1349.
    6. سهروردی، شهاب‌الدین یحیی؛ مجموعه مصنفات شیخ اشراق؛ الشوارع و المطارعات؛ چ2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1373.
    7. صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم؛ تعلیقه بر حکمة الاشراق؛ چ1، قم: انتشارات بیدار، [بی‏تا].
    8. ـــــ؛ الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه؛ تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی؛ چ1، قم: مؤسسه مطبوعات دینی، 1382.
    9. ـــــ؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة؛ ط1، قم: مصطفوی، 1386ق.
    10. ـــــ؛ المبدأ و المعاد؛ تصحیح آشتیانی؛ تهران: انجمن حکمت، 1354.
    11. ـــــ؛ مجموعه رسایل؛ تعلیق و تصحیح و مقدمه جلال‌الدین آشتیانی؛ مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۵۲.
    12. ‏ـــــ؛ مفاتیح الغیب؛ تعلیقه مولی علی نوری، مقدمه و تصحیح محمد خواجوی؛ چ1، تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگى، 1363
    13. طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ ط1، بیروت: انتشارات الاعلمی للمطبوعات، 1417ق.
    14. ـــــ؛ مجموعه رسائل علامه طباطبائى؛ چ1، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1387.
    15. ـــــ؛ شیعه در اسلام؛ قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1388 .
    16. ـــــ؛ انسان از آغاز تا انجام؛ ترجمه صادق لاریجانی؛ تهران: انتشارات الزهرا، 1381.
    17. فارابی، ابونصر؛ السیاسة المدنیه؛ چ1، قم: انتشارات الزهرا، 1366.
    18. ـــــ؛ آراء اهل المدینة الفاضله؛ مقدمه و تعلیقه دکتر البیر نادر؛ چ2، بیروت: دار الشرق، 1995م.
    19. فلوطین؛ مجموعه آثار، ترجمه محمدحسن لطفی؛ تهران: خوارزمی، 1366.
    20. قیصرى رومى، محمد داوود؛ ‏شرح فصوص الحکم؛ به کوشش سیدجلال‏الدین آشتیانى؛ چ1، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى‏، 1375.
    21. موسوی، فاطمه؛ جاودانگی نفس از دیدگاه ملاصدرا و استاد فیاضی؛ استاد راهنما مهدی برهان؛ دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، 1397.
    22. موسی‌وند، محسن؛ مبانی نظری جاودانگی انسان از دیدگاه فخررازی - ابن‌عربی و ملاصدرا؛ استاد راهنما صدرالدین طاهری، استاد مشاور قاسم پورحسن درزی؛ دانشگاه علامه طباطبایی، کارشناسی ارشد، 1388.
    23. Aristotle; The Complete Works of Aristotle; edited by J. Barnes; Princeton: Princeton University Press,

     

  • تاریخ دریافت 21 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 02 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 11 آذر 1401