تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

روایتی منسجم از ساختارشناسی مسائل عرفان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر عرفان اسلامی
چکیده
شناخت اسمای الهی به عنوان حقایقی که خلیفه حق در ظهورند و تجلیات الهی که به واسطه آنها عالم آراسته شده و تعین یافته است، شناخت شریعت از آن روی که عرفان شهود مقید به شرع است، معرفت کمال وجود که مصداق آن ذات باری است و شناخت حقیقت وجود انسان که لازمه آن تبیین مفهوم انسان کامل و معرفت نسبت به حقیقت محمدیه  است، معرفت کشف خیالی که واسطه تحصیل معرفت شهودی است،
شناخت اسمای الهی به عنوان حقایقی که خلیفه حق در ظهورند و تجلیات الهی که به واسطه آنها عالم آراسته شده و تعین یافته است، شناخت شریعت از آن روی که عرفان شهود مقید به شرع است، معرفت کمال وجود که مصداق آن ذات باری است و شناخت حقیقت وجود انسان که لازمه آن تبیین مفهوم انسان کامل و معرفت نسبت به حقیقت محمدیه  است، معرفت کشف خیالی که واسطه تحصیل معرفت شهودی است، همچنین شناخت علل و ادویه که موانع سلوک و راه‏های برطرف‏ساختن آنها در عرفان عملی را مورد توجه قرار می‎دهد. مسائل هفت‏گانه‏ای هستند که ابن‏عربی از آنها به عنوان مسائل عرفان نام برده است و در این مقاله به توضیح آنها پرداخته شده است.
واژگان کلیدی: اسمای الهی، تجلیات الهی، وحدت وجود، انسان کامل، حقیقت محمدیه ، عالم مثال، کشف خیالی.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع و مآخذ

    1. آملی، سیدحیدر بن علی؛ انوار الحقیقه و اطوار الطّریقه و اسرار الشّریعه؛ حقّقه و قدّم له و علّق علیه محسن موسوی تبریزی؛ قم: ‌نورً علی نور، ‌1382.
    2. ـــــ؛ جامع الاسرار و منبع الانوار و یلیه رساله نقد النّقود فی معرفه الوجود؛ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1386.
    3. ـــــ؛ المقدمات من کتاب نص النصوص؛ [بی‌جا]: توس، ۱۳۶۷.
    4. آشتیانی، سیدجلال‏الدین؛ شرح مقدّمه قیصری؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1370.
    5. ابن‏ترکه، صائن‏الدین علی؛ تمهید القواعد؛ تصحیح سیدجلال‏الدین آشتیانی؛ چ2، تهران: انتشارات انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1360.
    6. ابن‌رشد؛ تهافت التهافت؛ تعلیق از محمد العریب، بیروت: دارالفکر، 1993م.
    7. ابن‏سینا، حسین بن عبدالله؛ الهیات شفا؛ قم: مؤسسه پژوهشی امام خمینی(ره)، 1385، الف.
    8. ـــــ؛ ترجمه و شرح الهیات نجات؛ قم: بوستان کتاب، 1385، ب.
    9. ابن‏عربی، محمد بن علی؛ الفتوحات المکیّه؛ تصحیح و تقدیم عثمان یحیی، تصدیر و مراجعه ابراهیم مدکور؛ القاهره: المجلس الاعلی للثقافة بالاشتراک مع الهیئة المصریّة العامّه للکتاب، 1401ق-1981م.
    10. ـــــ؛ الفتوحات المکیّه (4جلدی)؛ بیروت: دار صادر، [بی‏تا]، الف.
    11. ـــــ؛ فصوص الحکم؛ تصحیح ابوالعلاء عفیفی؛ بیروت: دار الکتاب العربی، 1365ق.
    12. اصطلاحات الصوفیه؛ قاهره: مکتبة عالم الفکر، [بی‎تا]، ب.
    13. ـــــ؛ انشاء الدوائر؛ لیدن: مطعبة بریل، 1366ق.
    14. بخاری، محمّد بن اسماعیل؛ صحیح البخاری؛ تحقیق محمد زهیر بن ناصر،‌ دار طوق النجاة، ۱۴۲۲ق.
    15. تفتازانی، سعدالدین مسعود بن عمر؛ شرح مقاصد؛ صالح موسی شرف؛ قم: الشریف الرضی، 1409ق.
    16. جامی، عبدالرحمن بن احمد؛ لوایح در عرفان و تصوف؛ به کوشش محمد حسین تسبیحی؛ تهران: کتابفروشی فروغی، [بی‎تا].
    17. ـــــ؛ نقد النصوص؛ تصحیح ویلیام چیتیک؛ تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1381.
    18. جرجانی، علی بن محمد؛ التعریفات؛ قاهره: دار الکتاب مصری، 1411ق.
    19. حسن‌زاده آملی، حسن؛ ممدّ الهمم در شرح فصوص الحکم؛ چ1، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378.
    20. جوادی آملی، عبدالله؛ عین نضاخ (تحریر تمهید القواعد)؛ تنظیم و تدوین حمید پارسانیا؛ چ1، قم: مرکز نشر اسراء، 1387.
    21. جهانگیری، محسن: محیی‏الدین ابن عربی چهره برجسته عرفان اسلامی؛ چ4، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375.
    22. جندی، مؤیدالدین محمود؛ شرح فصوص الحکم؛ تصحیح و تعلیق سیدجلال‏الدین آشتیانی؛ قم: بوستان کتاب، 1381.
    23. جیلی، عبدالکریم؛ الانسان الکامل؛ قاهره: المطبعة الازهریة، 1316ق.
    24. خمینی (امام)، سید روح‌الله؛ تفسیر سوره حمد؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378.
    25. ـــــ؛ شرح دعای سحر؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1374.
    26. راغب اصفهانی؛ مفردات الفاظ القرآن؛ بیروت: دار القلم، 1412ق.
    27. سبزواری، هادی؛ شرح غرر الفرائد؛ تصحیح/ تحقیق ایزوتسو؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1370.
    28. شعرانى، عبدالوهاب؛ الیواقیت و الجواهر فى بیان عقائد الأکابر؛ بیروت: دار احیاء التراث العربى، مؤسسة التاریخ العربى، 1418ق.
    29. شیخ بهائی، محمد بن حسین عاملی: الاربعون (اربعین)؛ صححه و اخرجه عبدالرحیم العقیقی البخشایشی؛ قم: دفتر نشر نوید اسلام، 1416ق/ 1374ش.
    30. شیرازی، قطب‏الدین مسعود بن محمود؛ درّة التاج؛ تصحیح حسن مشکان طبسی؛ تهران: حکمت، 1369.
    31. صدرالمتالّهین شیرازی (ملّاصدرا)، محمد بن ابراهیم قوام؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیّة الاربعة؛ بیروت: دار احیاء التّراث العربی، 1981م.
    32. ـــــ؛ تفسیر القرآن الکریم؛ تحقیق محمد خواجوى؛ چ2، قم: بیدار، 1366.‏
    33. ـــــ؛ الحاشیة علی الهیات شفا؛ قم: بیدار، 1404ق.
    34. طوسی، خواجه نصیرالدین؛ اوصاف الاشراف؛ تصحیح نجیب مایل هروی؛ مشهد: زوار، 1357.
    35. ـــــ؛ شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات،‏ چ1، قم: نشر البلاغة، 1375.‏
    36. فناری، محمد بن حمزه؛ مصباح الانس؛ تصحیح خواجوی؛ تهران: مولی، 1374.
    37. قمشه‏ای، محمدرضا بن ابوالقاسم؛ مجموعه آثار حکیم صهبا؛ تصحیح حامد ناجی اصفهانی و خلیل بهرامی؛ قم: آیت اشراق، 1394.
    38. قونوی، صدرالدین؛ اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن؛ تصحیح سیدجلال‏الدین آشتیانی؛ چ1، قم: بوستان کتاب، 1381.
    39. ـــــ؛ مفتاح الغیب؛ تصحیح محمد خواجوی؛ تهران: انتشارات مولی، 1374.
    40. ـــــ؛ الفکوک؛ تصحیح محمد خواجوی؛ تهران: مولی، 1385.
    41. قیصری، داود بن محمود؛ شرح فصوص الحکم؛ به کوشش سید‏جلال‏الدین آشتیانی؛ تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1357.
    42. ـــــ؛ رسائل قیصری؛ به کوشش سیدجلال‏الدین آشتیانی؛ تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1375.
    43. کاشانی، عبدالرزاق بن جلال‏الدین؛ اصطلاحات الصوفیه؛ تهران: حکمت، 1381.
    44. ـــــ؛ لطائف الاعلام فی اشارات اهل الالهام؛ تصحیح مجید هادی‏زاده؛ تهران: میراث مکتوب، 1378.
    45. کاشانى، عزالدین محمود بن على، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة، چ1، تهران: نشر هما، 1393.
    46. ‏کلینی، محمد بن یعقوب؛ اصول کافی؛ تهران: دار الکتب اسلامیه، 1363.
    47. لاهیجی، عبدالرزاق بن علی؛ شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام؛ تصحیح اکبر اسدعلی‏زاده؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1395.
    48. لاهیجی، محمد بن یحیی؛ مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز؛ تصحیح برزگر خالقی و کرباسی، چ3، تهران: زوار، 1378.
    49. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ تصحیح محمدباقر بهبودی؛ چ4، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1385.
    50. مدکور، ابراهیم؛ الکتاب التّذکاری محیی‏الدین بن عربی فی الذکری المویّة الثّالثة لمیلاده؛ اشرف علیه و قدّم له الدّکتور ابراهیم بیومی مدکور؛ قاهره؛ دار الکاتب العربی للطّباعة و النّشر، 1389ق/ 1969م.
    51. یزدان‏پناه، یدالله؛ اصول و مبانی عرفان نظری؛ قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1388.



     

     

  • تاریخ دریافت 22 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 28 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 11 آذر 1401