تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

آسیب‌شناسی تمدن‌های بشری مبتنی بر دیدگاه علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه و دکترای تاریخ اسلام
2 هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
تبیین کارآمدی دین در تمام بخش‌های زندگی بشری نیازمند بازشناسی مفاهیم مرتبط با ساختارها و سیستم‌های اثرگذار در اداره جامعه مانند مفهوم تمدن می‌باشد که باید از منابع دین استنباط شود. از اینرو شناخت آسیب‌شناسی تمدنی از منظرِ قرآن کریم نیازمند بازخوانی آراء و نظرات مفسران در این باره است. نگاه تفسیری علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در زمینه آسیب‌شناسی تمدنی نوآوری و جامعیت ویژ‌ه‌ای دارد که با تلفیق نگاه فلسفی بر تمدن و تاریخ صورت گرفته است. در مقاله حاضر، آسیب‌شناسی تمدنی در اندیشه علامه واکاوی گردیده است و با روش توصیفی – تحلیلی دیدگاه ایشان بیان شده است. این مفسر شهیر معاصر در ذیل آیات مربوط به سرنوشت و اقوام و ملل گذشته به بیان دیدگاه قرآن درباره انحطاط جوامع از جایگاه والای انسانی و صراط مستقیم و خط سیر الهی پرداخته و متمدن بودن جوامع را تنها در پیشرفت مادی ندانسته و انحطاط اخلاقی و معنوی را سقوط حقیقی آنها می‌داند و علل آن را در فساد، انحراف از مسیر فطرت، کفران نعمت، ظلم و ستم، اسراف و تبذیر، خیانت، ترک امر به معروف و نهی از منکر، تکذیب آیات خدا معرفی می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  1. * قرآن کریم.

    1. ابن‏اثیر؛ الکامل فی التاریخ؛ بیروت: دار صادر- دار بیروت، 1385.
    2. ابن‏خلدون؛ مقدمه ابن‏خلدون؛ ترجمه محمد پروین گنابادی؛ چ8، تهران: علمی و فرهنگی، 1375.
    3. الویری، محسن؛ «کارکرد تمدنی قرآن، یک بررسی مقدماتی در قلمرو تمدن پیشین اسلامی»، مجله نقد و نظر؛ ش4، 1394.
    4. برنال، جان؛ علم در تاریخ؛ ترجمه اسدپور پیرانفر؛ تهران: امیرکبیر، 1345.
    5. دورانت، ویل؛ تاریخ تمدن؛ ترجمه احمد آرام؛ چ8، تهران: علمی و فرهنگی، 1381.
    6. دهخدا، علی‏اکبر؛ لغت‌نامه؛ چ2، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377.
    7. ساروخانی، باقر؛ درآمدی بر دایرة المعارف علوم اجتماعی؛ تهران: انتشارات کیهان، 1380.
    8. السباعی، مصطفی؛ مقدمات حضارة ‌الاسلام؛ بیروت: دار الوراق، 1420ق.
    9. طباطبایى، سید محمدحسین؛ المیزان فى تفسیر القرآن؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین، 1417ق.
    10. طبرى، محمد بن جریر؛ جامع البیان فى تفسیر القرآن؛ چ1، بیروت: دار المعرفه، 1412ق.
    11. فعال عراقی، حسین؛ یهود در المیزان؛ تهران: نشر سبحان، 1381.
    12. قانع عزآبادی، احمدعلی؛ علل انحطاط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن؛ تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، 1371.
    13. قرشی، سیدعلی‌اکبر؛ قاموس قرآن؛ تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1371.
    14. قرطبى، محمد بن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ چ1، تهران: ناصرخسرو، 1364.
    15. قمى، على بن ابراهیم؛ تفسیر قمى؛ چ4، قم: دار الکتاب، 1367.
    16. کرمی، علی؛ ظهور و سقوط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن؛ قم: نسیم انتظار، 1383.
    17. ـــــ؛ ظهور و سقوط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن؛ قم: نشر مرتضی، 1370.
    18. کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی؛ چ2، تهران: اسلامیه، 1362.
    19. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار؛ بیروت: مؤسسة الوفاء، 1404ق.
    20. المحامی، محمد کامل حسن؛ الحضارة فی القرآن الکریم؛ بیروت: منشورات المکتب العالمی، 1992م.
    21. محرمی، غلامحسن، «نقش انبیا در پیشرفت تمدن بشری»، صباح؛ ش9-10، 1382.
    22. مصطفوى، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
    23. مطهرى‏، مرتضی؛ مجموعه آثار استاد شهید مطهرى؛ تهران: انتشارات صدرا.
    24. مغنیه، محمدجواد؛ التفسیر المبین؛ قم: بنیاد بعثت، [بی‌تا].
    25. مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه‏؛ چ1، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1374.
    26. مهدی نژاد، سیدرضا؛ «بررسی رابطه مفهومی تمدن با واژگان قرآنی همخوان»، قرآن و علم؛ ش 27، 1399.

    هانتینگتون، ساموئل؛ برخورد تمدن‌ها و بازسازی نظم جهانی؛ ترجمه محمدعلی حمیدرفیعی؛ تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1378

  • تاریخ دریافت 14 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 08 آذر 1401