معرفتشناسی اسلامی یکی از دانشهای نوپا در منظومه دانشهای فلسفی است. نوشتار حاضر قصد آن دارد که با روش تحلیل عقلی هویت معرفتی این دانش، ضرورت و نسبت آن با دیگر دانشهای بشری را تبیین کرده، سپس ماجرای این علم را در میان علوم اسلامی به تصویر بکشد. بنا بر مهمترین یافتههای این مقاله، فیلسوف بزرگ معاصر علامه طباطبایی را باید بنیانگذار این دانش در جهان اسلام دانست که پس از ورود فلسفههای مادی و اندیشههای پوزیتویستی غرب به ایران بهدرستی ضرورت این امر را برای مقابله عالمانه با این اندیشهها دریافت. پس از ایشان، دیگر فیلسوفان مسلمان معاصر این مسیر را ادامه دادند و با تنظیم، تبویب و تدوین مسائل معرفتشناسی موجب گسترش این دانش گردیدند و با نظریهپردازی به تعمیق و تحکیم مسائل آن پرداختند، چنانکه دیدگاههای معرفتشناختی را در حل مسائل سایر دانشها بهخصوص معرفتهای دینی به کارگرفتند. بهکارگیری معرفتشناسی در تبیین معارف اسلامی و دفاع از آنها در برابر هجمه دیدگاههای وارداتی از الهیات مسیحی یکی از درخشانترین نتایج حضور و گسترش این دانش در قلمرو علوم عقلی اسلامی بوده است. بهنظر میرسد در آینده نیز یکی از مهمترین ثمرات این دانش میتواند تأمین مبانی معرفتشناختی علوم انسانی مطلوب باشد.
Aristotle; “Metaphysics”, in Complete Works of Aristotle; Vol.2, Jonathan Barnes (ed.); Princeton (N. J.): Princeton University Press, 1991.
Audi, Robert (Ed.); The Cambridge Dictionary of Philosophy; 2nd ed, New York: Cambridge University Press, 1999.
Ayer, Alfred Jules; Language; Truth and Logic; New York: Dover Publications Inc., 1952.
Baghramian, Maria; Relativism: The Problems of Philosophy; London: Routledge, 2004.
Bonjour, Lawrence; The Structure of Empirical Knowledge; Cambridge (MA): Harvard University Press, 1985.
Cohen, Stewart; “Scepticism”, in Routledge Encyclopedia of Philosophy; Vol.8, Edward Craig (ed.); London: Routledge, 1998.
Guthrie, W. K. C., The Sophists, Cambridge: Cambridge University Press, 1997.
_____; A History of Greek Philosophy; Vol.2 (The Presocratic Tradition from Parmenides to Democritus), Cambridge: Cambridge University Press,
Landesman, Charles; Skepticism: The Central Issues; Oxford: Blackwell Publishing,
Popkin, Richard; “History of Skepticism”, in The Encyclopedia of Philosophy, Vol.9, Donald M. Borchert (ed.); 2nd, New York: Macmillan Publishing, 2006.