تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

مواجهه فیلسوفان اسلامی با معرفت‌شناسی غربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران
چکیده
معرفت‌شناسی اسلامی یکی از دانش‌های نوپا در منظومه دانش‌های فلسفی است. نوشتار حاضر قصد آن دارد که با روش تحلیل عقلی هویت معرفتی این دانش، ضرورت و نسبت آن با دیگر دانش‌های بشری را تبیین کرده، سپس ماجرای این علم را در میان علوم اسلامی به تصویر بکشد. بنا بر مهمترین یافته‌های این مقاله، فیلسوف بزرگ معاصر علامه طباطبایی را باید بنیان‌گذار این دانش در جهان اسلام دانست که پس از ورود فلسفه‌های مادی و اندیشه‌های پوزیتویستی غرب به ایران به‌درستی ضرورت این امر را برای مقابله عالمانه با این اندیشه‌ها دریافت. پس از ایشان، دیگر فیلسوفان مسلمان معاصر این مسیر را ادامه دادند و با تنظیم، تبویب و تدوین مسائل معرفت‌شناسی موجب گسترش این دانش گردیدند و با نظریه‌پردازی به تعمیق و تحکیم مسائل آن پرداختند، چنانکه دیدگاه‌های معرفت‌شناختی را در حل مسائل سایر دانش‌ها به‌خصوص معرفت‌های دینی به کارگرفتند. به‌کارگیری معرفت‌شناسی در تبیین معارف اسلامی و دفاع از آنها در برابر هجمه دیدگاه‌های وارداتی از الهیات مسیحی یکی از درخشان‌ترین نتایج حضور و گسترش این دانش در قلمرو علوم عقلی اسلامی بوده است. به‌نظر می‌رسد در آینده نیز یکی از مهم‌ترین ثمرات این دانش می‌تواند تأمین مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی مطلوب باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. منابع و مآخذ

    1. ابن­سینا، حسین بن عبدالله؛ الشفاء (البرهان)؛ تصدیر و مراجعه ابراهیم مدکور، تحقیق سعید زاید؛ قم: منشورات مکتبۀ آیۀالله المرعشی النجفی، 1405ق.
    2. افلاطون، دوره آثار افلاطون؛ ترجمه محمدحسن لطفی؛ چ3، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، 1380.
    3. التهانوی، محمدعلی؛ موسوعة کشاف إصطلاحات الفنون و العلوم؛ تقدیم و إشراف و مراجعة رفیق العجم؛ ط1، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون، 1996م.
    4. پارسانیا، حمید؛ «مطلع»، شریعت در آینه معرفت: بررسی و نقد نظریه قبض و بسط تئوریک شریعت؛ 1390.
    5. جوادی آملی، عبدالله؛ معرفت‌شناسی در قرآن؛ تنظیم و ویرایش حمید پارسانیا؛ چ7، قم: مرکز نشر اسراء، 1390.
    6. ـــــ؛ شریعت در آینه معرفت: بررسی و نقد نظریه قبض و بسط تئوریک شریعت؛ تنظیم و ویرایش حمید پارسانیا؛ چ6، قم: مرکز نشر اسراء، 1390.
    7. ـــــ؛ «چیستی فلسفه اسلامی»، قبسات؛ ش35، 1384، ص5-10.
    8. حسین‌زاده، محمد؛ پژوهشی تطبیقی در معرفت‌شناسی معاصر؛ چ1، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1382.
    9. ـــــ؛ جستاری فراگیر در ژرفای معرفت­شناسی؛ چ2، قم: انتشارات حکمت اسلامی، 1397.
    10. الشریف الجرجانی، علی بن محمد؛ معجم التعریفات؛ تحقیق و دراسة محمد صدیق المنشاوی؛ القاهرة: دار الفضیلة للنشر و التوزیع و التصدیر، [بی‌تا].
    11. طوسی، خواجه نصیرالدین؛ اساس الإقتباس؛ تصحیح مدرس رضوی؛ چ5، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1376.
    12. علامه حلی؛ الجوهر النضید؛ قم: انتشارات بیدار، 1363.
    13. العلامة الطباطبائی، السیدمحمدحسین؛ اصول الفلسفة؛ ترجمۀ جعفر السبحانی؛ ط3، قم: مؤسسة الإمام الصادق، 1384.
    14. طباطبایى، محمدحسین؛ اصول فلسفه رئالیسم؛ چ2، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1387.
    15. فراستخواه، مقصود؛ دین و جامعه؛ ویراستار حسین ناظم‌زاده؛ چ1، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1377.
    16. مصباح، مجتبی و عبدالله محمدی؛ مبانی اندیشه اسلامی(1): معرفت‌شناسی؛ چ2، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام­خمینی€، 1394.
    17. مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ چ7، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، 1386.
    18. ـــــ؛ هم‌اندیشی معرفت‌شناسی؛ تدوین و نگارش محمد سربخشی؛ چ1، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1395.
    19. ـــــ؛ «ارزش شناخت»، دومین یادنامه علامه طباطبایی؛ تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1363، ص255-273.
    20. مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ ج6 (اصول فلسفه و روش رئالیسم)، چ2، تهران: انتشارات صدرا، 1373.
    21. ـــــ؛ مسئله شناخت؛ چ4، تهران: انتشارات صدرا، 1394.
    22. Aristotle; “Metaphysics”, in Complete Works of Aristotle; Vol.2, Jonathan Barnes (ed.); Princeton (N. J.): Princeton University Press, 1991.
    23. Audi, Robert (Ed.); The Cambridge Dictionary of Philosophy; 2nd ed, New York: Cambridge University Press, 1999.
    24. Ayer, Alfred Jules; Language; Truth and Logic; New York: Dover Publications Inc., 1952.
    25. Baghramian, Maria; Relativism: The Problems of Philosophy; London: Routledge, 2004.
    26. Bonjour, Lawrence; The Structure of Empirical Knowledge; Cambridge (MA): Harvard University Press, 1985.
    27. Cohen, Stewart; “Scepticism”, in Routledge Encyclopedia of Philosophy; Vol.8, Edward Craig (ed.); London: Routledge, 1998.
    28. Guthrie, W. K. C., The Sophists, Cambridge: Cambridge University Press, 1997.
    29. _____; A History of Greek Philosophy; Vol.2 (The Presocratic Tradition from Parmenides to Democritus), Cambridge: Cambridge University Press,
    30. Landesman, Charles; Skepticism: The Central Issues; Oxford: Blackwell Publishing,
    31. Popkin, Richard; “History of Skepticism”, in The Encyclopedia of Philosophy, Vol.9, Donald M. Borchert (ed.); 2nd, New York: Macmillan Publishing, 2006.

     




     

     

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 16 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 28 خرداد 1402