تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

ارزیابی اشکالات آیت الله مصباح بر تدوین علم فلسفه بر اساس ملاک عرض ذاتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه بین المللی المصطفی (جامعه المصطفی العالمیه)
2 حوزه علمیه قم، موسسه امیر المومنین
چکیده
یکی از ملاکاتی که از دیرباز تاکنون برای تمایز و تدوین علوم مطرح بوده، ملاک «عرض‌ذاتی» است. دانشمندان با در دست داشتن این ملاک، خواهند توانست گزاره‌های مختصّ به یک موضوع معیّن را به درستی و با نظمی منطقی در کنار هم قرار داده و مرزی مشخّص برای علمِ مورد نظر خود ترسیم کنند. لکن آیت الله مصباح(ره) اشکالاتی را بر این ملاک وارد می‌آورند که باعث از کار افتادن این ملاک در علم فلسفه می‌شود. نگارۀ پیشِ رو سعی دارد با روشی توصیفی-تحلیلی و با توجّه به منابع در دسترس اعمّ از مخطوطات موجود از اعلام و صوت دروس و... ، ابتدا خلاصه‌ای از ملاک عرض‌ذاتی را تبیین کرده و سپس به اشکالات آیت الله مصباح(ره) بر این ملاک در تدوین علم فلسفه بپردازد. عرضِ ذاتی بودنِ محمول برای موضوع، در گرو تحقّق دو شرط عمده یعنی «ذاتیّت» و «اوّلیّت» است و اشکالات آیت الله مصباح(ره) نیز بر همین دو وارد می‌آید. لکن می‌توان با توجّه مسئلۀ مشارکت حدّ و برهان و همچنین تطبیق شرایط معقولات ثانی فلسفی بر محمولاتِ موضوعِ علم فلسفه، از این اشکالات پاسخ گفت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. منابع و مآخذ

    1. ابن‏سینا؛ برهان شفا؛ چ1، قم: ذوالقربی، 1430ق.
    2. خراسانی، محمدکاظم؛ کفایة الأصول؛ چ1، قم: آل البیت، 1409 هـ .ق.
    3. شیرازی، صدرالدین؛ الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة؛ ط3، بیروت: دار احیاء التراث، 1981م.
    4. ـــــ؛ الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة؛ چ4، قم: طلیعۀ نور، 1432ق.
    5. طباطبایی، محمدحسین؛ بدایة الحکمه؛ عباس‏علی زارعی؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1395.
    6. ـــــ؛ نهایة الحکمة؛ عباس‏علی زارعی؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1396.
    7. ـــــ؛ رساله البرهان؛ مهدی قوام‏صفری؛ چ2، قم: بوستان کتاب، 1387.
    8. ـــــ؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ تهران: صدرا، 1400.
    9. فاضل موحدی لنکرانی، محمّد، ایضاح الکفایه؛ چ5، نوح، 1385.
    10. مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ چ18، چاپ و نشر بین‏الملل، 1396.
    11. ـــــ؛ تعلیقه علی النهایه؛ انتشارات مؤسسه امام خمینی€، 1393.
    12. مظفر، محمدرضا؛ المنطق؛ علی‏رضا رنجبر؛ مرکز مدریّت حوزه­های علمیه، 1436ق.
    13. مطهری، مرتضی؛ کلیات علوم اسلامی؛ ج1، صدرا، 1395.
    14. ـــــ؛ شرح مبسوط منظومه؛ صدرا، 1383.
    15. یزدی، ملاعبدالله؛ الحاشیة على تهذیب المنطق‏؛ چ2، مؤسسه نشر اسلامی، 1412ق.



     

     

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 02 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 15 خرداد 1402