تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تحلیل و بررسی تفسیر ملاصدرا از روایت إعرفوا الله بالله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مدرس و دانش‌پژوه سطح چهار حوزه
چکیده
متون دینی ضمن بیان طرق متعدد شناخت خداوند، راهی با مضمون «معرفةالله‌بالله» پیش روی انسان‌ها قرار داده است؛ برای نمونه از امیرالمؤمنین(علیه‌السّلام) نقل شده است: اعْرِفُوا اللهَ بِاللهِ.... ملاصدرا به شرح و تفسیر این روایت پرداخته است و برای توضیح این روایت سه تفسیر ذکر می‌کند که یکی بر اساس فناء فی الله است و دیگری بر اساس تنزیه و تقدیس حق تعالی و تفسیر سوم نیز بر اساس اشراقات الهی به قلب مؤمن است. تفسیر اول علاوه بر اینکه بیانگر معارفی عمیق است، با ظاهر روایت نیز سازگاری بیشتری دارد، برخلاف دیدگاه دوم و سوم که فارغ از اینکه شرحی بر این روایت باشند، بیانگر مطلبی صحیح و دقیق هستند، اما نمی‌توان آنها را شرح و تفسیری مناسب برای این روایت به حساب آورد.این پژوهش در صدد است تا با روش تحلیلی- توصیفی به تحلیل و بررسی دیدگاه ملاصدرا در این زمینه بپردازد. آنچه پرداختن به این مسأله را مهم می‌کند این است که؛ اولا دیدگاه ملاصدرا با این تفصیل در جای دیگر نیامده و کسانی که اشاره‌ای به دیدگاه او کرده‌اند تنها یکی از این سه دیدگاه را آورده‌اند که به نظر نگارنده از آن هم تبیینی نادرست شده است و ثانیا این بررسی، جایگاه فلسفه را در تبیین و تفسیر متون دینی روشن‌تر می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. منابع و ماخذ

    1. قرآن کریم
    2. نهج البلاغه
    3. ابن‌بابویه، محمد بن علی (1398 ق)، التّوحید، چاپ اول، قم: جامعه مدرسین.
    4. ابن‌بابویه قمی، محمد بن علی (1367)، من لا یحضره الفقیه، مترجم: علی‌اکبر غفاری، چاپ اول، تهران: نشر صدوق.
    5. ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی (1404 ق)، تحف العقول، قم: جامعه مدرسین.
    6. جوادی آملی، عبدالله (1387)، توحید در قرآن، چاپ چهارم، قم: اسراء.
    7. سبزواری، ملاهادی (1376)، رسائل حکیم سبزواری، تهران: اسوه.
    8. سبزواری، ملاهادی (1395)، شرح دعای صباح، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.
    9. سبزواری، ملاهادی (1399)، شرح الأسماء، چاپ ششم، تهران: دانشگاه تهران.
    10. ‌صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366)، شرح أصول الکافی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    11. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366)، تفسیر القران الکریم، قم: بیدار.
    12. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1368)، الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیّة، قم: مکتبة المصطفوی.
    13. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1378)، المظاهر الإلهیة فی اسرار العلوم الکمالیة، قم: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    14. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1381)، شرح بر زاد المسافر، قم: بوستان کتاب.
    15. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1381)، کسر اصنام الجاهلیة، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    16. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1382)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، چاپ اول، تهران: بنیاد حکمت صدرایی.
    17. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1385)، شرح الاصول الکافی، چاپ اول، تهران: بنیاد حکمت صدرایی.
    18. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1400)، رسالة المشاعر، چاپ سوم، قم: بوستان کتاب.
    19. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1422 ق)، شرح الهدایة الاثیریة، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    20. طباطبایی، محمد حسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    21. فیض کاشانی، محمدمحسن (1406 ق)، الوافی، چاپ اول، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام).
    22. فیض کاشانی، محمدمحسن (1418 ق)، علم الیقین، چاپ اول، قم: بیدار.
    23. کلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق)، الکافی، چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
    24. مجلسی، محمدباقر (1403 ق)، بحار الأنوار، چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    25. مطهری، مرتضی (1386)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، چاپ یازدهم، تهران: صدرا.
    26. مفید، محمد بن محمد (1413 ق)، الامالی، چاپ اول، قم: کنگره شیخ مفید.
    27. موسوی خمینی، سید روح‌الله (1382)، چهل حدیث، چاپ 29، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

  • تاریخ دریافت 01 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 22 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 22 آبان 1402