تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

بررسی تطبیقی آراء ابن عربی و هگل در باب وحدت وجود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی علامه طباطبایی
چکیده
وحدت وجود که ریشه ای عرفانی دارد، در آراء عارفان و فیلسوفان زیادی مطرح شده است.ابن عربی و هگل نیز با رویکردهای متفاوتی،این موضوع را محور مباحث خود قرار داده اند.

وحدت وجود ابن عربی، وحدت مفهومی وجود نیست، بلکه منظور وحدت وجود خارجی اشیا است که عرفا از طریق شهود به حقیقت آن دست یافته اند. ابن عربی با طرح عرفان نظری، سعی درعقلانی ساختن شهودات عارفان دارد. بنابر این نظریه، وجود حقیقی بیش از یکی نیست و آن وجود خداوند است و غیر خدا هرچه موجود به نظرمی آید، صرفا تعینات و اعتبارات و تجلیات همان وجود واحد است.

هگل نیز با دغدغه ی ارتباط متناهی و نامتناهی ،سیستم فلسفی اش را طرح ریزی می کند. درنظام فلسفی اواز طریق همین امر متناهی است که می توان از تحقق وواقعیت یافتن مطلق و نامتناهی، به نحو انضمامی، سخن به میان آورد و در سیری دیالکتیکی، به وحدت امر واقع وامر معقول رسید.

در این مقاله ابتدا نظرات هر یک ازاین دو اندیشمند درباره وحدت وجود، در دوبخش مجزا بررسی می شود و سپس در بخش سوم ، مقایسه تطبیقی میان آراء آنها صورت می گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. ابن‌عربی، محی‌الدین (بی‌تا)، الفتوحات المکیه، بیروت: دار صادر.
  2. ابن‌عربی، محی‌الدین (1366 ق)، انشاء الدوائر، لیدن: مطعبه بریل.
  3. ابن‌عربی، محی‌الدین (1946 م)، فصوص الحکم، قاهره: دار احیاء الکتب العربیه.
  4. ابن‌عربی، محی‌الدین (1336 ق)، عقلة المستوفر، لیدن.
  5. ترکه، صائن‌الدین علی (1360)، تمهید القواعد، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
  6. تیلور، چارلز (1387)، هگل و جامعه مدرن، ترجمه منوچهر حقیقی راد، تهران: نشر مرکز.
  7. جندی، مؤیدالدین (1395)، شرح فصوص، تصحیح و تعلیق سید جلال‌الدین آشتیانی، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
  8. ذاکرزاده، ابوالقاسم (1392)، فلسفۀ هگل، تهران: الهام.
  9. فناری، محمد بن حمزه (1363)، مصباح الانس، بی‌جا: فجر.
  10. قونوی، صدرالدین (1381)، اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  11. قونوی، صدرالدین (1362)، رساله النصوص، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  12. قیصرى رومى، محمد داوود (1375)، ‏شرح فصوص الحکم‏، به کوشش سید جلال‌الدین آشتیانى‏، ج1، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى‏.
  13. کاشانی، عبدالرزاق (1370)، شرح فصوص، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  14. مارکوزه، هربرت (1392)، خرد و انقلاب، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: ثالث.
  15. مجتهدی، کریم (1371)، پدیدارشناسی روح بر حسب نظر هگل، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  16. لوکاچ، گئورگ (1374)، هگل جوان؛ پژوهشی در رابطۀ دیالکتیک و اقتصاد، ترجمۀ محسن حکیمی، تهران: مرکز.
  17. هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش (1385)، عقل در تاریخ، ترجمه حمید عنایت، چاپ سوم، تهران: شفیعی.
  18. یزدان‌پناه، سید یدالله (1389)، مبانی و اصول عرفان نظری، تحقیق سید عطاء انزلی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

  • تاریخ دریافت 11 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 07 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1402