تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

توسعۀ موضوعی فلسفه نزد علامه طباطبایی و تکوّن نظریۀ اعتباریات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تربیت مدرس
2 دکتری فلسفه دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
تفاوت موضوع فلسفه نزد فیلسوفان به نحو قابل تأملی بر طرح و ارائۀ نظریات و نوآوری­های علمی و درنتیجه گستره و کارکرد فلسفه اثرگذار است. نگاشتۀ حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش پاسخ می­دهد که چگونه علامه طباطبایی با توسعۀ موضوعی فلسفه، زمینۀ طرح نظریۀ اعتباریات در فلسفه را فراهم نمود؟ رهیافت به‏دست‏آمده نشان می‌دهد علامه طباطبایی با توسعۀ موضوعی فلسفه، زمینۀ ارائۀ نظریۀ اعتباریات در این دانش را مهیا می‌کند. با توجه به گسترۀ موضوعی فلسفه نزد علامه، می‌توان فلسفه را بر دو قسم دانست که موضوع یکی عام‌تر از دیگری است: 1. «فلسفۀ الهی» که موضوع آن وجود عام یا «موجود بما هو موجود» است. 2. فلسفه در معنایی عام‌تر که موضوع آن «مطلق واقعیت» است و تمام واقعیات اعم از «وجود عام» و «وجودات خاص» و نیز «حقایق» و «اعتباریات» را شامل می­شود. مفاهیم اعتباری اگرچه خود نمایانگر امر عینی و واقعی نیستند، به واسطۀ پیوند با موضوع فلسفه‌های عمومی یعنی واقعیت، سهمی از حقیقت پیدا می­کنند. این امر، زمینۀ تحلیل هستی­شناختی اعتباریات را در فلسفه با موضوع مطلق واقعیت فراهم می­آورد.
کلیدواژه‌ها

  1. ابن‌سینا؛ التعلیقات؛ قم: مکتب الأعلام الاسلامی، 1404ق، الف.
  2. ـــــ؛ الشفا-الإلهیات؛ قم: نشر‏ آیت‏الله مرعشی نجفی، 1404ق، ب.
  3. ارسطو؛ متافیزیک؛ ترجمه محمدحسن لطفی؛ تهران: طرح نو، 1378.
  4. پارسانیا، حمید و دانایی‌فرد حسینی؛ «دلالت‌های نظریۀ اعتباریات برای تحول در علوم انسانی»، اسلام و مطالعات اجتماعی؛ ش4، 1393.
  5. جوادی آملی، عبدالله؛ رحیق مختوم؛ قم: مرکز نشر اسرا، 1382.
  6. ـــــ؛ سرچشمه اندیشه؛ قم: مرکز نشر اسرا، 1386.
  7. ـــــ؛ جامعه در قرآن؛ قم: نشر اسرا، 1389.
  8. جی ال اکریل؛ ارسطوی فیلسوف؛ ترجمه علیرضا آزادی؛ تهران: حکمت، 1380.
  9. شریفی، حسام‌الدین؛ «رابطۀ تکوین و اعتباریات از نظر آیت‎الله جوادی آملی»، حکمت اسرا؛ ش28، 1395.
  10. صدرالمتألهین؛ الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
  11. ـــــ؛ الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه؛ تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1360.
  12. ـــــ؛ المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة؛ تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1378.
  13. ـــــ؛ المشاعر؛ تهران: طهوری، 1363 الف.
  14. ـــــ؛ مفاتیح الغیب؛ تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه، 1363 ب ‏.
  15. طباطبایی، محمدحسین؛ ترجمه و شرح المیزان؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1374.
  16. ـــــ؛ ترجمه و شرح نهایه الحکمه؛ شرح و ترجمه علی شیروانی؛ قم: بوستان کتاب، 1387، الف.
  17. ـــــ؛ ترجمه و شرح نهایه الحکمه؛ شرح و ترجمه محمدتقی مصباح یزدی؛ قم: مؤسسه امام خمینی، 1387، ب.
  18. ـــــ؛ ترجمه مجموعه رسائل؛ قم: بوستان کتاب، 1387، ج.
  19. ـــــ؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ ج1-2، تهران: صدرا، 1390.
  20. ـــــ؛ حاشیه الکفایه. قم: بنیاد فکری علامه طباطبایی، 1402.
  21. ـــــ؛ بدایة الحکمة؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1414ق.
  22. ـــــ؛ نهایة الحکمة؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1416ق.
  23. ـــــ؛ مجموعة رسائل العلامة الطباطبائى؛ قم: باقیات، 1428ق.
  24. فخررازی؛ شرح عیون الحکمه؛ تهران: مؤسسه امام صادق، 1373.
  25. مصباح یزدی، محمدتقی؛ شرح الهیات شفا؛ قم: مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی، 1382.
  26. ـــــ؛ آموزش فلسفه؛ قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1391.
  27. مطهری، مرتضی؛ کلیات علوم اسلامی؛ تهران: صدرا، 1380.
  28. معلمی، حسن؛ «رابطۀ باید و هست از منظر علامه طباطبایی»، حکمت معاصر؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ش2، 1389

 

دوره 1، شماره 1
بهار 1401
صفحه 5-32

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 27 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش 05 اردیبهشت 1401