تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تحلیل و بررسی تفسیر روایات معرفة‌الله‌بالله در نگاه علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مدرس و دانش‌پژوه سطح چهار حوزه.
چکیده
متون دینی ضمن بیان طرق متعدد شناخت خداوند، راهی با مضمون «معرفةالله‌بالله» پیش روی انسان‌ها قرار داده است؛ برای نمونه از امیرالمؤمنین(علیه‌السّلام) نقل شده است: اعْرِفُوا اللهَ بِاللهِ.... که نظر بسیاری از بزرگان را به خود جلب کرده و از این جهت دیدگاه‌های مختلفی ذیل این روایت شریف شکل گرفته است. علامه طباطبایی از جمله کسانی است که به شرح این حدیث پرداخته و آن را به معنای نفی واسطه در شناخت خدا می‌گیرد و هرگونه شناختی غیر از این را شرک می‌داند. او می‌گوید: این معرفت برای هر موجود دارای درکی حاصل است اما چون مورد غفلت واقع می‌شود نیازمند رفع غفلت است. بنابراین نظر، تمامی براهین اثبات خدا براهین تنبیهی هستند. ایشان گرچه راه معرفت حصولی را برای شناخت خدا مسدود می‌داند اما راه معرفت حضوری را برای این مهم باز دانسته و معتقد است از طریق معرفةالنّفس می‌توان به سرمنزل مقصود رسید. این پژوهش در صدد است تا با روش تحلیلی- توصیفی و نقلی به تحلیل و بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر «معرفة‌الله‌بالله» بپردازد. آنچه پرداختن به این مسأله را مهم می‌کند این است که؛ اولا بر اساس جست‌وجوی نگارنده؛ دیدگاه علامه، با این تفصیل در جای دیگر نیامده است و ثانیا این بررسی، جایگاه مبانی فلسفی و عرفانی را در تبیین و تفسیر متون دینی روشن‌تر می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم
  2. نهج‌البلاغه
  3. ابن بابویه قمی، محمد بن علی (1367). من لا یحضره الفقیه. ترجمۀ علی‌اکبر غفاری، چاپ اول، تهران، صدوق.
  4. ابن بابویه، محمد بن علی (1398ق). التوحید. چاپ اول، قم، جامعۀ مدرسین.
  5. ابن بابویه، محمد بن على (1385ش). علل الشرائع. چاپ اول، قم، کتابفروشى داورى.‏
  6. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی (1404ق). تحف العقول. قم، جامعه مدرسین.
  7. الامام الحسن العسکری(علیه‌السّلام) (1409ق). تفسیر المنسوب إلی الامام الحسن العسکری علیه السلام. قم، مدرسۀ امام مهدی(علیه‌السّلام).
  8. پلانتینگا، آلوین (1374). آیا اعتقاد به خدا واقعاً پایه است؟ در کلام فلسفی. ترجمۀ ابراهیم سلطانی، تهران، صراط.
  9. خسروشاهی، هادی (1387). رسالة الولایة (ولایت‌نامه)؛ مجموعه رسائل (طباطبائی). قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه.
  10. سبزواری، ملاهادی (1376). رسائل حکیم سبزواری. تهران، اسوه.
  11. سبزواری، ملاهادی (1395). شرح دعای صباح. چاپ چهارم. تهران، دانشگاه تهران.
  12. سبزواری، ملاهادی (1399). شرح الأسماء. چاپ ششم، تهران، دانشگاه تهران.
  13. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366). شرح أصول الکافی. تهران، موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  14. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366). تفسیر القران الکریم. قم، انتشارات بیدار.
  15. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1368). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة. قم، مکتبة المصطفوی.
  16. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1382). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. چاپ اول، تهران، بنیاد حکمت صدرایی.
  17. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1385). شرح الاصول الکافی. چاپ اول، تهران، بنیاد حکمت صدرایی.
  18. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1400). رسالة المشاعر. چاپ سوم، قم، بوستان کتاب.
  19. طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
  20. طباطبایی، محمدحسین (1417ق). الانسان و العقیدة. قم، باقیات.
  21. طباطبایی، سید محمدحسین (1387). اصول فلسفۀ و روش رئالیسم. چاپ اول، قم، بوستان کتاب.
  22. طباطبایی، سید محمدحسین (1430ق). بدایة الحکمة. چاپ بیست و ششم، قم، مؤسسة النّشر الاسلامی.
  23. عبودیت، عبدالرسول (1393). در آمدی به نظام حکمت صدرائی. چاپ پنجم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  24. فیض کاشانی، محمد محسن (1406ق). الوافی. چاپ اول، اصفهان، کتابخانه امیرالمؤمنین(علیه‌السّلام).
  25. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیة.
  26. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار. چاپ دوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  27. مطهری، مرتضی (1386). اصول فلسفه و روش رئالیسم، چاپ یازدهم، تهران، صدرا.
  28. مفید، محمد بن محمد (1413ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد. قم، کنگرۀ شیخ مفید؛ مؤسسه آل البیت(علیهم‌السّلام).
  29. مفید، محمد بن محمد (1413ق). الامالی. چاپ اول، قم، کنگره شیخ مفید.
  30. موسوی خمینی، سید روح‌الله (1382). چهل حدیث. چاپ بیست و نهم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی«ره».

 

 

دوره 3، شماره 10 - شماره پیاپی 10
تابستان 1403
صفحه 151-174

  • تاریخ دریافت 11 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 13 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 13 بهمن 1402