تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

واکاوی مسئله شناخت در اندیشه صدرالمتالهین با تاکید بر مباحث روش شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
3 استاد تمام گروه فلسفه و کلام دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
چکیده
ماهیت شناخت در فلسفه متعالیه شناخت پدیده و مفهومی است که قابل استفاده در حوزه علمی، عملی و عینی مدنی است. در فلسفه صدرالمتألهین شناخت و منابع شناخت دارای مراتب‌اند. با لحاظ نگاه عرفانی، مراتب شناخت در حکمت متعالیه به‌ترتیب اعم از حقیقت، شریعت و طریقت است. ملاصدرا خودش را در یک روش خاص محصور و محدود نمی‌سازد و از روش‌های متفاوت بهره می‌برد، چه این روش‌ها را سبیل بنامیم یا کثرت‌گرایی روشی و آن را بحثی در حوزه میان‌رشته‌ای تلقی کنیم. از منظر ملاصدرا ادراکات حسّی جزئی بر ادراکات عقلی کلّی تقدّم دارد. اگر ادراکات حسّی جزئی در کار نباشد، عقل به درک کلیّات، اعم از تصوّری و تصدیقی، و بدیهی و نظری قادر نخواهد بود. از دیدگاه صدرالمتألهین، آگاهی حسّی و ادراک محسوسات، منشأ پیدایش تصوّرات اولیّه و ادراکات ابتدایی بشر است. شایان ذکر است که ادراک هر کس نسبت به خودش، بر همة ادراکات مقدّم است، ولی این ادراک را باید از جمله ادراکات حضوری دانست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1363). الشفاء: الالهیات. تهران، ناصر خسرو.
افلاطون (1380). دورة آثار افلاطون، ترجمة محمدحسن لطفی، جلد1، تهران، نشر قصیده.
باقرزاده، محسن، عابدی، مصطفی (1401). «تفسیر ایدئالیستی از معرفت‌شناسی حکمت متعالیه برپایه فاعلیت ذهن»، تاریخ فلسفه اسلامی، 1(3)، 125-153.
جوادی آملی، عبدالله (1387). تفسیر تسنیم، جلد 13، قم، اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1385). تفسیر موضوعی قرآن کریم: سیره پیامبران در قرآن، جلد 4، قم، اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1384). چیستی فلسفه اسلامی. قبسات، 10(35)، 7-12.
جوادی آملی، عبدالله (1389). هندسه معرفتی عقل، قم، اسراء.
خمینی، روح‌الله (1379). صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
رازی، قطب‌الدین (بی‌تا). شرح الشمسیه، تهران، علمیة اسلامیه.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (1363). تفسیر سوره جمعه، ترجمه تصحیح و تعلیق محمد خواجوی، تهران، مولی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (1378). الحکمة المتعالیه فی اسفار العقلیة الاربعة، ترجمه محمد خواجوی، جلد 2 و 6، تهران، مولی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (1316ق). رساله التصور و التصدیق، قم، مؤسسة اسماعیلیان.
شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (1346). الشواهد الربوبیه، تصحیح، تعلیق و مقدمة سیدجلال‌الدین آشتیانی، مشهد، دانشگاه فردوسی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (1354). المبداء و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (1360). منطق نوین: مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ترجمه و شرح عبدالمحسن مشکوة‌الدینی، تهران، آگاه.
صدرا، علیرضا (1389). مفهوم شناسی حکمت متعالی سیاسی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1372). المیزان، جلد 19، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
فرامرز قراملکی، احد (1388). روش‌شناسی فلسفه ملاصدر، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
کاپلستون، فردریک (1368). تاریخ فلسفه: یونان و روم، ترجمة سید جلال‌الدین مجتبوی، جلد 1، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و سروش.
کلینی، محمدبن یعقوب (1393). الکافی، ترجمه حسین استادولی، جلد 1، تهران، دارالثقلین.
لک‌زایی، رضا (1387الف). «دفتر عقل و قلب؛ پرتوی از اندیشه‌های عرفانی و فلسفی امام خمینیw»، آیینه پژوهش، 19(114)، 1-15.
لک‌زایی، شریف (1387ب). سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه؛ دفتر اول: نشست‌ها و گفت‌وگوها، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
لک‌زایی، شریف (1396). فلسفه سیاسی صدرالمتألهین، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
متقی، علی‌بن حسام‌الدین (1401ق). کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، جلد1، بیروت، موسسه الرساله.
 

  • تاریخ دریافت 01 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 26 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 26 آبان 1403