تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

جایگاه وجودشناسانه و معرفت‌شناسانۀ عقل اول نزد کندی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.
چکیده
عقل یکی از مباحث مهم در سیر تاریخ فلسفه از ارسطو و شارحان او است که برخی شارحان ارسطو رساله‌ای دربارۀ آن نگاشته‌اند. آنچه مسئلۀ عقل را به مسئله‌ای چالش‌برانگیز نزد شارحان ارسطو تبدیل کرد نگاه به چیستی خود عقل فعال یا عقل اول به‌عنوان بخشی از قوۀ نفس انسان یا مرتبه‌ای در نظام مراتب موجودات است. بررسی آن می‌تواند چیستی و جایگاه عقل و وظایف آنرا نیز تبیین کند. پرسش اینست حقیقت «عقل اول» نزد کندی چیست و چه جایگاه وجودشناسانه و معرفت‌شناسانه‎‌ای در اندیشۀ فلسفی او دارد؟ براین اساس در این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی به این یافته‌ها دست یافتیم که عقل اول همیشه بالفعل است و علت برای معقولات و علت برای عقول ثانی است و مقدم بر همۀ آنهاست و عقول ثانی سه مرتبۀ دیگر عقل هستند و این سه مرتبه از مراتب عقل، جزئی از نفس ناطقه هستند، اما دربارۀ جدایی عقل اول از نفس صراحتی در بیان کندی وجود ندارد از حیث معرفت‌شناسانه، نفسی را که عاقل بالقوه است بالفعل می‌کند. به این نتیجه دست‌یافتیم نظریۀ عقل اول کندی، تلفیقی از نگاه ارسطوئی، افلاطونی و کتاب خیرالمحض است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. ارسطو (1378). درباره نفس، مترجم علیمراد داودی، تهران، حکمت.
  2. ارسطو (1980). کتاب‌ النفس و یلیه الآراء الطبیعیه و الحاس و المحسوس و النبات. شارح نیکولای دمشقی، مترجم اسحاق بن حنین، قسطا بن لوقا، ثابت ‌بن ‌قره، محقق عبدالرحمن بدوی، بیروت، دارقلم.
  3. ابوریده، محمد عبدالهادی (1950). رسائل الکندی الفلسفیه، مصر ـ قاهره، دارالفکر العربی.
  4. بدوی، عبدالرحمن (1977). الایضاح فی الخیر المحض لأرسطوطالیس، الأفلاطونیه المحدثه عندالعرب. کویت، وکالت المطبوعات.
  5. بدوی، عبدالرحمن (1987). الفلسفه و الفلاسفه فی الحضاره العربیه. بیروت: المؤسسه العربیّه الدراسات و النشر.
  6. داودی، علیمراد (1349). عقل در حکمت مشاء، از ارسطو تا ابن‌سینا. تهران، دهخدا.
  7. روؤف، احمد (2018). «تطور نظریه العقل الأرسطیه بین الإسکندر الأفرودیسی و الکندی»، مجله الدراسات الإنسانیه و الأدبیه، 18 (1)، 235-258.. DOI: 10.21608/shak.2019.145262
  8. سیف، انطوان (2003). مصطلحات الفیلسوف الکندی (بحث تحلیلی)، الجزء الأول، بیروت، دار بلال للطباعه و النشر.
  9. عباسی حسین‌آبادی، حسن؛ کاکائی، مستانه (1400). «بررسی مفهوم‌سازی خدا در ارسطو و کندی»، شناخت، 84 (1)، 177-194. 29252/kj.2021.214310.0
  10. فاخوری، حنا (1373). تاریخ فلسفه در جهان اسلامی، مترجم عبدالحمید آیتی، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.
  11. کندی، یعقوب ‌بن ‌اسحاق (1978). رسائل ‌الکندی ‌الفلسفیه، محقق محمد عبدالهادی ابوریده، قاهره ـ مصر، دار الفکر العربی (نرم‌افزار حکمت اسلامی2).
  12. کندی، یعقوب‌ بن ‌اسحاق (1387). مجموعه رسائل کندی، ترجمه سیدمحمود یوسف ثانی، تهران، علمی و فرهنگی.
  13. کندی، یعقوب ‌بن ‎اسحاق (1369 ه.ق/1950م). رسائل ‌الکندی ‌الفلسفیه. محقق محمد عبدالهادی ابوریده، قاهره ـ مصر، دارالفکر العربی.
  14. مغربی، احمد (2023). «مکانه العقل عند الکندی»، مجله کلیه الاداب جامعه المنصوره، 73 (73).
  15. Adamson, Peter, Taylor, Richard C. (2005). The Cambridge Companion to ARABIC PHILOSOPHY. CAMBRIDGE YNIVERSITY PRESS.
  16. Adamson, Peter, (2005).“AL-Kindi and the reception of Greek Philosophy”. The Cambridge Companion to ARABIC PHILOSOPHY, CAMBRIDGE YNIVERSITY PRESS.
  17. De Boer, T. J. (1967). THE HISTORY OF PHILOSOPHY IN ISLAM. Translated by EDWARD R. JONES, B. D. NEW YORK: DOVER PUBLICATIONS, INC.
  18. McCARTHY, RICHARD J. (1964). “AL-KINDI’S TREATISE ON THE INTELLECT: TEXT AND TENTATIVE TRANSLATION”. Islamic Studies, Vol. 3, No. 2, pp. 119-149) (accessed: 18/06/2014).

        http://www.jstor.org/stable/20832737.

  1. SCHROEDER, FREDERIC M& ROBERT B. TODD. (1990). TWO GREEK ARISTOTELLAN COMMENTATORS ON THE INTELLECT. The De Intellectu Attributed to Alexander of Aphrodisias and Themistius’ Paraphrase of Aristotle De Anima 3. 4-8. Toronto, Canada, OONTIFICAL INSTITUTE OF MEDLAEVAL STUDIES.

  • تاریخ دریافت 09 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 02 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 01 دی 1403