تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

بررسی سفرنامه‌های معنوی در فلسفه ایران باستان و فلسفه اسلامی: مطالعه موردی ارداویراف نامه و رساله الطیر ابن سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه، دپارتمان فلسفه، دانشکده علوم انسانی و علوم اجتماعی، دانشگاه مموریال نیوفاندلند، سنت جونز، نیوفاندلند
چکیده
این پژوهش مطالعه‌ای درباره دو اثر اَرداویراف نامه در سنت فکری ایران باستان و رساله الطیر ابن سینا در دوران اسلامی برای فهم شباهت‌ها و تفاوت‌ها میان این دو اثر است. وجه تمایز رویکرد اتخاذ شده در ارداویراف نامه این است که نگارنده در این سفرنامه معنوی، مشاهدات خود را از سیر روح به بهشت، برزخ و دوزخ ارائه داده است. با این حال هرچند که ابن سینا نیز در رساله الطیر نیز یک سفرنامه معنوی را تحریر کرده است ولی مفاد آن مربوط به سیر نفس ناطقه به سوی کمال و سعادت حقیقی است. افزون بر این، با تأمل در این دو سفرنامه معنوی در می‌یابیم که این دو اثر از سه جهت بافت، روش و مبانی قابلیت بررسی و مقایسه دارند و اهمیت بررسی این دو سفرنامه معنوی براساس این سه جهت آن است که باعث فهم قرابت فکری میان سنت فکری ایران باستان و سنت فکری در دوران ایران اسلامی می‌گردد. همچنین پس از انجام این مطالعه دریافته شد که با وجود تشابه و اختلاف در سه حیث بافت، روش و مبانی، در هر دو اثر از استکمال نفس سخن رفته است و استکمال نفس و محصول آن یعنی سعادت به عنوان مبنای اساسی این دو رساله با یک‌دیگر مشترک است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1402). از محسوس تا معقول، چ 4، تهران: انتشارات مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1370). رسالة‌الطیر، تهران: انتشارات الزهرا.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1375). الإشارات و التنبیهات، قم: نشرالبلاغة.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (بیتا). حی‌بن یقظان، تحقیق و تعلیق احمد امین، قاهره: دارالمعارف.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (بیتا). عیون‌الحکمة، بیروت: دارالقلم.
ارداویراف (بیتا). ارداویراف‌نامه، به اهتمام رشید یاسمی، تهران: وزارت فرهنگ.
بهمنی، کبری و صلاحی مقدم، سهیلا (1396). «مقایسه ارداویراف‌نامه و التوهم حارث محاسبی»، پژوهشهای ادبیات تطبیقی، دوره 5، ش 2، صص 47-23.
حلی، حسن‌بن یوسف (1371). الجوهر النضید، چ 5، قم: انتشارات بیدار.
حیدری، علی و احمدی‌تبار، حبیب‌الله (1393). «مقایسه تطبیقی سفرنامه‌های تخیلی ارداویراف‌نامه و «ار» افلاطون»، ادبیات تطبیقی، دوره 6، شماره 11، صص 119-139.
دوستخواه، جلیل (1385). اوستا، ج 1، چ 10، تهران: انتشارات مروارید.
رضی، هاشم (1379). حکمت خسروانی، تهران: انتشارات بهجت.
زارع جیرهنده، سارا (1394). «مقایسه منطق‌الطیر عطار نیشابوری با رسالة‌الطیر ابن‌سینا»، کهن‌نامه ادب پارسی، دوره 6، ش 1، صص 113-136.
ساداتی، سید ارسلان و عادلزاده، پروانه (1398). «واکاوی چهار رمز اساسی منطق‌الطیر و رسالة‌الطیر»، زبان و ادبیات فارسی، دوره 27، ش 86، صص 81-102.
سهروردی، شهابالدین یحیی‌بن حبش (1380). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج 3 (مجموعه آثار فارسی)، تصحیح و تحشیه و مقدمه سید حسین نصر، چ 3، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شیرازی، صدرالدین (1981 م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، تحشیه علامه طباطبایی، چ 3، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‌.
علیزاده بیرجندی، زهرا (1401). «انگاره‌های فرجام‌گرایانه در معراج پیامبرq و ارداویرافنامه»، معرفت ادیان، دوره 13، ش 2، صص 27-40.
فارابی، ابونصر (1358). سیاست مدنیه، ترجمه سید جعفر سجادی، تهران: انجمن فلسفه ایران.
کسرایی، مرضیه و ابراهیمی، حسن (1388). «بررسی نمادگرایی در سیر العباد الی المعاد سنایی و ارداویراف‌نامه»، ادیان و عرفان، دوره 41، ش 1، صص 141-160.
کوچنانی، قاسمعلی؛ داور، محمدمهدی و صادقی، ریحانه (1403). «یکسانانگاری فلسفه سیاسی و فقه سیاسی در فلسفه فارابی»، تاریخ فلسفه اسلامی، دوره 3، ش 12، صص 5-30.
مبارک، وحید و سحر یوسفی (1395). «مطالعه تطبیقی مسیر تعالی در دو اثر عرفانی حکمی (رسالة‌الطیر و جاناتان مرغ دریایی)»، مطالعات ادبیات تطبیقی، دوره 10، ش 37، صص 57-78.
مجتبایی، فتح‌الله (1352). شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان، تهران: انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان.
محمدی، گردآفرید و نظری، جلیل (1387). «مقایسۀ نگاه ارداویرافنامه و رسالةالغفران در دنیای پس از مرگ»، مطالعات ادبیات تطبیقی، دوره 2، ش 8، صص 195-211.
Swinburne, R (2001). Epistemic Justification, Oxford: Oxford University Press.
 
 

  • تاریخ دریافت 15 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1404