رساله معروفِ فارابی موسوم به «الجمع بین رأی الحکیمین» در صدد آن است که نشان دهد علیرغم اعتراضاتی که مردم عصر فارابی به وجود اختلافات اساسی میان افلاطون و ارسطو _به عنوان دو تن از اعلام فلسفه_ و در نتیجه بیاعتباری روش فلسفی میکردند، میان آن دو اختلافی وجود نداشته است و برداشت اختلافات، نتیجه نگاههای سطحی است. ما ضمن پاسخ به کسانی که در انتساب رساله الجمع به فارابی تشکیک کردهاند، به بررسی این مطلب خواهیم پرداخت که چرا فلاسفه نخستینِ جغرافیای اسلام مجبور بودند الجمع بنویسند و در پی چنین اندیشهای باشند. توجه به این «چرایی» حلقۀ گمشده، و پاسخ به منتقدینی خواهد بود که الجمع را بدون توجه به کارکردش در آن برهه زمانی، مولود یک اشتباه تاریخی پیرامون اثولوجیا میپندارند؛ توجه فارابی به ارسطو، و ترجیح دادن برخی آرای وی به افلاطون، خود مؤید این نکته است که حتی خود فاربی نیز برخلاف روح کلی رساله الجمع، اختلافاتی بین ارسطو و افلاطون قائل است. این مقاله در پی ترسیم روح حاکم در عصر فارابی است که نشان میدهد «الجمع» رسالهای برای نجات فلسفه در برههای خاص بوده که چه بسا نویسندهاش نیز به خوبی آگاه بود که کارکرد رسالهاش صرفا برای آن مقطع زمانی است؛ بگونهای که امروزه واضح است برخلاف عصر فارابی هیچ نیازی وجود ندارد که ثابت کنیم افلاطون و ارسطو هیچ اختلافی نداشتهاند، بلکه وجود اختلافات اساسی بین ایشان به بدیهیات و مسلمات پذیرفته شده نزد متخصصین فلسفه یونان تبدیل شده است. پژوهش حاضر با مطمح نظر قرار دادن عوامل تاریخی به بررسی این موضوع میپردازد.
مختاری خویی,رضا و محمدرضایی,محمد . (1404). چرایی تألیف رساله «الجمع» توسط فارابی؛ یک اشتباه تاریخی یا ایدهای بزرگتر؟. تاریخ فلسفه اسلامی, 4(16), 37-72. doi: 10.22034/hpi.2025.517371.1144
MLA
مختاری خویی,رضا , و محمدرضایی,محمد . "چرایی تألیف رساله «الجمع» توسط فارابی؛ یک اشتباه تاریخی یا ایدهای بزرگتر؟", تاریخ فلسفه اسلامی, 4, 16, 1404, 37-72. doi: 10.22034/hpi.2025.517371.1144
HARVARD
مختاری خویی رضا, محمدرضایی محمد. (1404). 'چرایی تألیف رساله «الجمع» توسط فارابی؛ یک اشتباه تاریخی یا ایدهای بزرگتر؟', تاریخ فلسفه اسلامی, 4(16), pp. 37-72. doi: 10.22034/hpi.2025.517371.1144
CHICAGO
رضا مختاری خویی و محمد محمدرضایی, "چرایی تألیف رساله «الجمع» توسط فارابی؛ یک اشتباه تاریخی یا ایدهای بزرگتر؟," تاریخ فلسفه اسلامی, 4 16 (1404): 37-72, doi: 10.22034/hpi.2025.517371.1144
VANCOUVER
مختاری خویی رضا, محمدرضایی محمد. چرایی تألیف رساله «الجمع» توسط فارابی؛ یک اشتباه تاریخی یا ایدهای بزرگتر؟. تاریخ فلسفه اسلامی, 1404; 4(16): 37-72. doi: 10.22034/hpi.2025.517371.1144
