تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

خداشناسی حکمی از نظر ملاصدرا و قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استاد تمام گروه علمی فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 . استادیار گروه علمی فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
"خداشناسی حکمی"، عنوانی است که زیبنده خداشناسی ملاصدرا بوده و شایسته است که خداشناسی وی به این نام، معنون شود. ایشان بر اساس مشرب فلسفی خود (حکمت متعالیه)، تفسیری از خداشناسی ارائه می‌دهد که هم بر موازین عقل استوار است، هم با کشف و شهود سازگار است و هم در توافق با قرآن است. مسئله این پژوهش، خداشناسی از نظر ملاصدرا و تأثیری است که از قرآن می‌پذیرد. روش این مطالعه، تحلیل نظر او بر اساس قرآن می‌باشد؛ قرآن، دعوت کننده به تعقل است، از خدای یکتا و یگانه سخن می‌گوید و عالم، نشانه اوست. قرآن اقدام به استدلال ‌آوری کرده و بر اثبات خدا –هرچند کلاسیک نیست- برهان اقامه می‌کند. ملاصدرا براهین توحیدی خداشناسی را بر اساس مبانی حکمتش که مهم‌ترین آن اصالت وجود است، از قرآن استخراج می‌نماید. از نظر او وجود حق تعالی، مصداق یگانه هستی و عالم، تشعشعی از جلوه ذاتش است. این نوع خداشناسی نه صرفا عقلی، بلکه شهودی و قرآنی هم است؛ خداشناسی حکمی است. این اندیشه، ما را به این رهنمون می‌شود که معرفت ربوبی و حکمت الهی، سعادت بزرگ و شادمانی سترگ است؛ تحصیل آن، غایت انسان را پوشش می‌دهد و زندگیش بر اساس عشق بنا شده و او سعادتمند است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
نهج‌البلاغه. سید رضی (1386). ترجمه محمد دشتی، چ 3، قم: انتشارات مقدس جمکران.
ابنعربی، ابوعبدالله محمد (بیتا). الفتوحات المکیه، ج 2، مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث.
 اخلاقی، مرضیه (1385). «صدرا و میزان تکیه بر عقل»، پیک نور ـ علوم انسانی، 4 (1)، صص 100-106.
اخلاقی، مرضیه (1391). شرح الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، خداشناسی، چ 1، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
جوادی آملی، عبدالله (1395). تفسیر موضوعی قرآن کریم، توحید در قرآن، تحقیق و تنظیم حیدرعلی ایوبی، چ 8، قم: اسراء.
حسنزاده آملی، حسن (1378). ممدالهمم در شرح فصوص‌الحکم، تهران: وزارت ارشاد اسلامى.
حسنزاده آملی، حسن (1387). شرح فارسی الاسفار الاربعه، ج 1، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
خواجوی، محمد (1378). ترجمه اسفار اربعه (سفر سوم از حق به خلق)، تهران: انتشارات مولی.
داعینژاد، محمدعلی (1389). عقلانیت. چاپ 3. انتشارات کانون اندیشه جوان.
دهقانپور، علیرضا (1390). ارزش زندگی از دیدگاه ملاصدرا، فصلنامه اسراء، 4 (1)، 131-161.
 صدرالدین شیرازی، محمد (1360). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1363). المشاعر، مترجم بدیع‌الملک‌بن امام‌قلی عمادالدوله و هانری کربن، تهران: طهوری.
صدرالدین شیرازی، محمد (1363). مفاتیح‌الغیب، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد (1366)، شرح اصول الکافی. ج 1، 2. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
صدرالدین شیرازی، محمد (1368)، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. ج 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8 و 9، قم: مکتبة المصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1378). المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد (1378). سه رساله فلسفی (متشابهات‌القرآن ـ المسائل القدسیة ـ أجوبة‌المسائل)، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات.
صدرالدین شیرازی، محمد (1378)، رساله فی الحدوث العالم، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد (1382). شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا، ج 1، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد (1392). حکمة‌الاشراق (تعلیقه ملاصدرا)، شرح قطب‌الدین شیرازی، ج 4، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد. (1366). تفسیر القرآن الکریم. مقدمه محسن بیدارفر، ج 1، 4، 6 و 7، قم: بیدار.
طبرسی، فضل‌بن حسن. (1415-1995م). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. ج 1 و 6، چ 1، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
فناری، شمس‌الدین محمد (1374). مصباح‌الانس (یا پیوند استدلال و شهود در کشف اسرار وجود صدرالدین قونوی). مقدمه و ترجمه محمد خواجوی، چ 1، تهران: مولی.
فیض کاشانی، محمد (1360). کلمات مکنونه من علوم أهل‌الحکمة و المعرفه. مصحح عزیزالله عطردی قوچانی. چ 2، تهران: فراهانی.
قدردان قراملکی، محمدحسن (1385). اثبات خدا در قرآن کریم. قبسات، سال 11، صص 5978.
قرائتی، محسن (1375). تفسیر نور، ج 1، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
کرجی، علی (1394)، شواهد قرآنی برخی مضامین حکمت متعالیه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
لاهیجی، محمدجعفر (1386). شرح مشاعر ملاصدرا، مقدمه و تصحیح جلال‌الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
مطهری، مرتضی (1369). آشنایی با علوم اسلامی، ج 1، چ 8. انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار (شرح منظومه، سیر فلسفه در اسلام، کلیات علوم اسلامی: منطق و فلسفه)، ج 5، صدرا.
مطهری، مرتضی (1389). مقالات فلسفی، صدرا.
مطهری، مرتضی (1390). مجموعه آثار (مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی)، ج 2 (شرح مبسوط منظومه 2)، صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، ج 12، چ 32، تهران: دارالکتب الاسلامیه‌.
منصوری نوری، امیرحسین (1402). علیت یا تجلی، تهران: حوزه علمیه مروی.
نظری، حمیدرضا (حکمت) (1402). فیلسوف حقیقت (جشن‌نامه پروفسور غلامرضا اعوانی)، چ 1، انتشارات آبرخ.
 
 
 

  • تاریخ دریافت 24 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 28 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 28 تیر 1404