تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تأثیر فلسفه یونان با تأکید بر افلاطون در اندیشه‌های ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
2 دانشیار دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
3 استاد تمام دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
چکیده
اندیشه‌های فلسفی همواره در بستر تاریخی و فرهنگی خاصی شکل گرفته و متحول شده‌اند. تاریخ فلسفه گواه آن است که فیلسوفان مسلمان، بویژه ملاصدرا، نه تنها وارث سنت‌های فلسفی یونان بودند، بلکه با بازخوانی و بازسازی خلاقانه آنها در پرتو سنت فلسفی و معارف اسلامی، به آفرینش اندیشه‌های نوین دست زده‌اند. ملاصدرا حکمت را مختص علومی می داند که از دین انبیاء الهی سرچشمه می گیرند و از حکمایی یونانی نام می برد (حکمای هشت گانه) که بر اثر زهد و تقوا از عالم محسوس فراتر رفته و به اخلاق باری تعالی متخلق شده اند. آنان به حقیقت رسیده و درباره حدوث و قدم عالم همسو با انبیا هستند. ملاصدرا در آثار خود با ارجاع به تاریخ فلسفه یونان، و بویژه با تکیه بر آموزه‌های افلاطون، مباحثی همچون نظریة مُثل، حرکت جوهری و حدوث و قدم را بررسی کرده است. این پژوهش با بهره گیری از ترکیبی از روشهای تاریخی، تطبیقی، پدیدارشناختی و تحلیلی می‌کوشد بازتاب اندیشه‌های یونانی، به‌ویژه افلاطون، را در آثار ملاصدرا بررسی کند. بدین منظور، به بررسی آثار ملاصدرا پرداخته و اشتراکات آموزه ای میان وی و افلاطون را در حوزه هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی تحلیل کرده است تا تأثیر افلاطون در منظومه فکری ملاصدرا روشن تر شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
ابوعلی سینا (1360). الشفاء (الإلهیات)، قم: کتابخانة آیة‌الله نجفی مرعشی.
ارسطو (1394). متافیزیک (مابعدالطبیعه) ارسطو، ترجمة شرفالدین خراسانی، تهران: انتشارات حکمت.
افلاطون (1316). حکمت سقراط و افلاطون، ترجمه و نگارش محمدعلی فروغی، تهران: چاپخانة مجلس.
افلاطون (1357). دورة آثار افلاطون، ترجمة محمدحسن لطفی، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
افلاطون (1384). جمهور، ترجمة فواد روحانی، تهران: انتشارات عطار.
اکرمی، موسی (1380). کیهانشناسی افلاطون، تهران: نشر دشتستان.
امری، مرضیه؛ کهنوجی، مهدی؛ واسعی، هادی (1403). «تحلیل مفهومی «پرسش از مراتب نظام هستی» در هستیشناسی صدرالمتألهین شیرازی و صدرالادین قونوی»، تاریخ فلسفة اسلامی، 3 (3)، 153-172.
ایمانپور، منصور (1402). «ریشههای تاریخی نظریة حرکت جوهری»، فصلنامة علمی تاریخ فلسفه، 14 (3)، 21-40.
آشتیانی، سید جلالالدین (1380). شرح‌حال و آرای فلسفی ملاصدرا، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم.
بهارنژاد، ذکریا (1391). «رواقیان در فلسفه ملاصدرا»، تاریخ فلسفه، 3 (10)، 7-36.
جمالپور، میکائیل (1396). نظریة مثل افلاطونی از منظر حکمت متعالیه ملاصدرا، تبریز: انتشارات پژوهش‌های دانشگاه.
جوادی آملی، عبدالله (1380). فلسفة صدرا. قم: اسراء.
حجازی، ناهید (1388) «هستی در ملاصدرا و پارمنیدس»، خردنامه صدرا، 55، 87-94.
خامنهای، سیدمحمد (1397). تاریخ جامع فلسفه (مقدمه)، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
خواجوی، محمد (1366). ترجمه و متن رسالة حدوث العالم یا کتاب آفرینش جهان، تهران: انتشارات مولی.
خواجوی، محمد (1408 ق). لوامع‌العارفین، تهران: انتشارات مولی
خوشدل روحانی، مریم (1391). بررسی دعوی تاثیرپذیری حکمت صدرایی در بحث حرکت جوهری از آراء هراکلیتوس و زنون الیایی، جستارهایی در فلسفه و کلام، 89، 99-124.
دیوگنس لائرتیوس (1387). فیلسوفان یونان، ترجمة بهراد رحمانی، تهران: نشر مرکز.
راس، ویلیام دیوید (1402). نظریة مثل افلاطون، ترجمة حسن فتحی، تهران: نشر نی.
شهرستانی، ابوالفتح محمد عبدالکریم (1427 ق). الملل و النحل، تحقیق ابراهیم شمس‌الدین، بیروت‌ـ‌لبنان: منشورات مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
عامری نیشابوری، ابوالحسن محمدبن یوسف (1336). السعادة و الإسعاد فی السیرة الإنسانیة، به کتابت و مباشرت مجتبی مینوی، آلمان: دانشگاه تهران.
عامری نیشابوری، ابوالحسن محمدبن یوسف (1375). رسائل ابوالحسن عامری، مقدمه و تصحیح سحبان خلیفات، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
عامری نیشابوری، ابوالحسن محمدبن یوسف (1979م). الأمد علی الأبد، بیروت: دارالکندی.
عسگری، احمد (1389). «ملاصدرا و دومین فیلسوف یونانی؛ آناکسیمندر یا آناکساغوراس؟»، تاریخ فلسفه، 1 (2)، 148-137.
علمی سولا، محمدکاظم؛ محمدصادق، مصحفی (1400). «مبانی وحدت وجود در اندیشه هراکلیتوس و ملاصدرا»، قبسات، 99، 74-55.
علی‌‌پور، علی (1389). درآمدی بر چیستی فلسفة اسلامی (گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه)، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
غفاری، حسین (1379). «فلسفة اسلامی یا فلسفة مسلمانان (2) ارزیابی کیفی و کمّی تأثیر فلسفة یونان در فلسفة اسلامی»، فصلنامة فلسفة دانشگاه تهران، 1، 71-96.
غفاری، حسین (1381). «فلسفة افلاطون مادر همة فلسفههای الهی است»، فصلنامة فلسفة دانشگاه تهران، 1 (2)، 41-60.
فارابی، ابونصر (1405). الجمع بین رأییالحکیمین، تهران: انتشارات الزهراء.
فرامرز قراملکی، احد (1388). روششناسی فلسفة ملاصدرا، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
فروغی، محمدعلی (1316). حکمت سقراط و افلاطون، تهران: شرکت چاپخانه فرهنگ.
کاپلستون، فردریک چارلز (1385). تاریخ فلسفه، تهران: سروش.
کرد فیروزجایی، یارعلی (1386). نوآوریهای فلسفه اسلامی: در قلمرو مابعدالطبیعه به روایت ابنسینا، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
گاتری، دبلیو کی سی (1388). تاریخ فلسفة یونان، ترجمة مهدی قوام صفری و حسن فتحی، تهران: فکر روز.
مجتهدی، کریم (1379). فلسفه در قرون وسطی (مجموعه مقالات)، تهران: موسسة انتشارات امیرکبیر.
محمدی محمدیه، زهرا؛ مسعودی، جهانگیر؛ آقایی‌زاده ترابی، احمد (1398). «بررسی تطبیقی پیوند فضیلت، معرفت و خیر در اندیشه‌ افلاطون و ملاصدرا»، پژوهش‌های عقلی نوین، 4 (8)، 93-71.
مظفر، محمدرضا (بیتا). المقدمة الکاملة للأسفار، نجف: مرکز الدراسات العقائدیة.
مگی، برایان (1401). فلاسفة بزرگ، ترجمة عزتالله فولادوند، تهران: انتشارات خوارزمی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (1354). مبدأ و معاد، تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانى‏، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (1360). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة، تصحیح و تعلیق سیدجلال‌الدین آشتیانی، قم: موسسه مطبوعات دینی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (۱۳۶۱). العرشیة، تصحیح غلامحسین آهنی، تهران: مولی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (۱۳۶۳). مفاتیحالغیب، تصحیح محمد خواجوی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (۱۳۶۶). تفسیرالقرآن الکریم، محققان محمد خواجوی و محسن بیدارفر، قم: بیدار.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (۱۳۷۸). رسالة فی الحدوث، به تصحیح سیدحسین موسویان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (1380). شرح حکمة‌الإشراق، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ‏
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (1381). رسالة سه اصل، تصحیح و تحقیق سیدحسین نصر، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (1391ق). مفاتیح‌الغیب (در ضمن شرح الاصولالکافى)، چاپ سنگى، تهران: مکتبة المحمودى.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (1981 م). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نصری، عبدالله؛ یوسفزاده، زینب (1403). «تحلیل انتقادی نظریة حرکت در حرکت علامه طباطبایی»، تاریخ فلسفة اسلامی، 4 (2)، 35-66.
ورنو، روژه؛ وال، ژان (1387). نگاهی به پدیدارشناسی و فلسفههای هست بودن، برگرفته و ترجمة یحیی مهدوی، تهران: شرکت سهامی (خاص) انتشارات خوارزمی.
هنری، توماس (1379). بزرگان فلسفه، ترجمة فریدون بدرهای، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
D'ancona, Cristina (2022) .Greek Sources in Arabic and Islamic Philosophy, Stanford Encyclopeia of Philosophy.
 
دوره 5، شماره 18 - شماره پیاپی 18
تابستان 1405
صفحه 127-162

  • تاریخ دریافت 08 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 13 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 21 مهر 1404