تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

صحت‌سنجی روایت «کِندی و تألیف رساله تناقضات قرآن»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 .دانش‌آموخته فلسفه غرب دانشگاه شهید بهشتی و فلسفه اسلامی دانشگاه تهران
2 .دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق
3 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
بر اساس روایتی مشهور در تاریخ فلسفۀ اسلامی، یعقوب کِندی از نخستین فلاسفه در عالم اسلام قصد تألیف رساله‌ای در اثبات تناقضات در قرآن داشت. این گزارش تاریخی می‌افزاید که امام حسن عسکری علیه‌السلام از طریق یکی از شاگردان کِندی، با طرح یک پرسش کلیدی، وی را از این اقدام بازداشتند. مضمون آن پرسش چنین بود: «آیا احتمال نمی‌دهی مراد گویندۀ این جملات چیزی غیر از آنچه تو گمان برده‌ای باشد؟» و کندی با شنیدن این سؤال هرآنچه نوشته بود را دور ریخت. در بین معاصرین شاهد دو رویکرد متفاوت به این مواجهه هستیم: رویکرد انتقادی و انکار اصل داستان توسط مرتضی مطهری، و رویکردی که افرادی مانند نصرالله حکمت با مسلم انگاشتن داستان، ضمن قرائتی متفاوت، به نتیجه‌گیری‌هایی عظیم از آن دست یازیده‌اند. مقالۀ حاضر بطور خاص به نقد روایت برساخته و نتایج غیرواقعی می‌پردازد که نصرالله حکمت و برخی دیگر از معاصران بر مبنای این داستان بنا نهاده‌اند و در نهایت، بی‌اساس بودن این ماجرا و نتایج آن را نشان می‌دهد. روش تحقیق مقاله بررسی شواهد، قرائن و منابع اولیه به شیوۀ کتابخانه‌ای و با رویکردی انتقادی در بازخوانی اسناد و شواهد تاریخی مرتبط با این ماجرا است. یافتۀ اصلی پژوهش در اثبات بی‌اساس بودن این روایت، از طریق ارائه یک شاهد تاریخی جایگزین است. مقاله بیان می‌کند که همزمان با کندیِ فیلسوف، کندی مسیحی دیگری وجود داشت که او صاحب رساله‌ای درباره تناقضات قرآن بوده است؛ امری که به نظر می‌رسد منشأ این خلط تاریخی شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌ابی‌اصیبعه، عیون‌الأنباء فی طبقات‌الأطباء (بی‌تا). بیروت: دار مکتبة الحیاة.
ابن‌شهر آشوب (1379). المناقب، چ 1، جلد چهارم، قم: نشر علامه.
آدامسون، پیتر (1398). فلسفه در جهان اسلام، ترجمه زرین مناجاتی، حنیف امین بیدختی، تهران: شَوَند.
آدامسون، پیتر (1399). کندی، ترجمه حسن جعفری، چ 1، تهران: نقد فرهنگ.
الاهوانی، فؤاد (1389). تاریخ فلسفه در جهان اسلام، میان محمد شریف، ج 1، چ 2، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
توکلی، محمدهادی (1403). «مطالعه‌‌ای در امکان بهره‌مندی یعقوب‌بن اسحاق کندی از تعلیمات امام حسن عسکریj»، مجله تاریخ فلسفه، 3 (59).
جمعی از نویسندگان (زیر نظر دکتر محمد فنایی) (1390). درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی، ج 1، چ 1، تهران: انتشارات سمت
حکمت، نصرالله (1399). درسگفتار اثولوجیاشناسی، منتشر شده در کانال تلگرامی «نصرالله حکمت».
حکمت، نصرالله (1400). درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی، چ 2، تهران: انتشارات الهام.
خویی، سیدابوالقاسم (1430 ق). معجم رجال‌الحدیث، قم: مؤسسة الخوئی الإسلامیه.
داوری اردکانی، رضا (1403). ما و تاریخ فلسفه اسلامی، چ 5، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
سزگین، فؤاد (1411 ق). تاریخ التراث العربی، ج 4، الریاض: جامعة الإمام محمدبن مسعود، المملکة العربیة السعودیة.
شوشتری، محمدتقی (1422 ق). قاموس‌الرجال، چ 1، قم: جامعة‌المدرسین.
الفاخوری، حنا (1369). تاریخ فلسفه در جهان اسلامی، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
فخری، ماجد (1391). سیر فلسفه در جهان اسلام، چ 5، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
فلوطین ( 1413 ق). اثولوجیا، تحقیق و تصحیح عبدالرحمن بدوی، قم: انتشارات بیدار.
فلیکس کلاین، فرانک (1389). در تاریخ فلسفه اسلامی، به کوشش سید حسین نصر، الیور لیمن، چ 1، تهران: انتشارات حکمت.
قمیر، یوحنا (1363). الکندی (فیلسوف بزرگ جهان اسلامی)، ترجمه محمدصادق سجادی، چ 1، تهران: انتشارات فلسفه.
کربن، هانری (1399). تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه جواد طباطبایی، چ 3، تهران: مینوی خرد.
گوتاس (1394). اندیشه یونانی، فرهنگ اسلامی، ترجمه عبدالرضا سالاری، چ 2، تهران: انتشارات فروزان روز.
مطهری، مرتضی (1402). خدمات متقابل اسلام و ایران، چ 70، تهران: صدرا.
یزدان‌پناه، سیدیدالله (1392). حکمت اشراق، ج 1، چ 3، تهران: انتشارات سمت.
دوره 5، شماره 18 - شماره پیاپی 18
تابستان 1405
صفحه 103-126

  • تاریخ دریافت 12 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 08 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1404