تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

بررسی و تحلیل هویت دینی حکمت یمانی میرداماد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی
چکیده
برخی از مخالفان فلسفه اسلامی، فلاسفه اسلامی را صرفاً مقلدان، مفسران و حاشیه‌نویسان فلسفه‌های یونانی می‌دانند. این پژوهش در پی بررسی این ادعا است و با تمرکز بر آراء میرداماد، به عنوان یکی از برجسته‌ترین چهره‌های حکمت اسلامی، نسبت میان دیدگاه‌های فلسفی او و دین اسلام را می‌سنجد. تحقیق حاضر با استفاده از روش‌های اسنادی، تحلیل منطقی و قیاسی به دنبال پاسخ به این مسئله است که آیا عقل فلسفی میرداماد علاوه بر فلسفه‌های یونانی از دین اسلام نیز استفاده نموده و حکمت یمانی او متمایز از فلسفه‌های یونانی است و دارای هویت دینی نیز هست یا خیر؟ نتیجه تحقیق این است که حکمت یمانی دارای هویت دینی بوده و از فلسفه‌های یونانی عبور کرده است. نقش دین اسلام در زایش‌های فلسفی از منظر میرداماد عبارتند از: وارد نمودن اصطلاحات دینی به فلسفه یمانی؛ ارائه استشهاد و تأییدیه دینی بر روش برهانی؛ مسئله‌سازی دین اسلام برای عقل فلسفی میرداماد؛ و نظریه‌پردازیِ متأثر از معارف دینی در حکمت یمانی. همچنین الگوی عقلی-دینی حکمت یمانی تبیین شده که محور آن «نظام‌سازی یک فلسفه عقلی-شیعی» است. این الگو دارای پنج مؤلفه: استفاده از منبع معرفتی دین (مؤلفه زمینه‌ای)؛ باروری زبان فلسفه اسلامی؛ استفاده از رویکرد دینی در قالب روش عقلی؛ مسئله‌سازی دین؛ و نظریه‌پردازیِ فلسفی-دینی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1385 الف). اصالت وجود، در محمدکاظم موسوی بروجردی (ویراستار)، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (ج 9)، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1385ب). ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام. طرح نو.
ابن‌سینا (1375). الإشارات و التنبیهات (با شرح نصیرالدین الطوسی)، نشر البلاغة.
اکبریان، رضا (1386). مناسبات دین و فلسفه در جهان اسلام، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
امام جمعه، سید مهدی (1392). سیر تحول مکتب فلسفی اصفهان از ابن‌سینا تا ملاصدرا، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
ایجی، عبدالرحمن (بی‌تا). المواقف فی علم الکلام، عالم الکتب.
جوینی، عبدالملک (1420 ق). الشامل فی اصول الدین، دار الکتب العلمیة.
دورانت، ویل (1373). تاریخ تمدن، ابوطالب صارمی و همکاران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
راسل، برتراند (1373). تاریخ فلسفه غرب، نجف دریابندری، کتاب پرواز.
شریف، میان محمد (1369). تاریخ فلسفه در اسلام، مترجم نصرالله پورجوادی، مرکز نشر دانشگاهی.
شهرستانی، عبدالکریم (1425 ق). نهایة الأقدام فی علم الکلام، تحقیق احمد فرید مزیدى، دارالکتب العلمیة.
شیخ صدوق (1423ق). التوحید، مصصح حسینی الطهرانی، جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة.
عبودیت، عبدالرسول (1392). درآمدی بر نظام حکمت صدرایی، سمت، مؤسسه امام خمینی.
علوی عاملی، محمد عبدالحسیب (1390). عرش الایقان فی شرح تقویم الایمان، محقق علی اوجبی و اکبر ثقفیان، محققان، کتابخانة مجلس شورای اسلامی.
فارابی (1325ق). المجموع للمعلم الثانی: المسائل الفلسفیة و الاجوبة عنها، مطبعۀ السعادۀ.
فنایی اشکوری، محمد (1394). درآمدی بر تاریخ فلسفۀ اسلامی، سمت، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی.
کربن، هانری (1384). تاریخ فلسفه اسلامی، مترجم سید جواد طباطبایی، کویر، انجمن ایرانشناسی فرانسه.
کلینی، محمد بن یعقوب (1419 ق). الکافی، مصحح. محمدجعفر شمس‌الدین، دارالتعارف للمطبوعات.
مجلسی، محمدباقر (1404 ق). بحارالأنوار، مؤسسة الوفاء.
مطهری، مرتضی (1376). مجموعۀ آثار، صدرا.
مطهری، مرتضی (1389). مقالات فلسفی، صدرا.
ملاصدرا (1381). کسر الاصنام الجاهلیة مصحح محسن جهانگیری، بنیاد حکمت صدرا.
ملاصدرا (1981). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة، دار احیاء التراث العربی.
موسوی بهبهانی، علی موسوی (1377). حکیم استرآباد میرداماد، دانشگاه تهران.
میرداماد (1367). القبسات، مصححان مهدی محقق و دیگران، دانشگاه تهران.
میرداماد (1374). نبراس الضیاء و تسواء السواء فى شرح باب البداء و اثبات جدوى الدعاء، محقق حامد ناجی اصفهانی، هجرت، میراث مکتوب.
میرداماد (1381-1385). مصنفات میرداماد، ویراستار عبدالله نورانی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
میرداماد. (1380). جذوات و مواقیت، مصحح علی اوجبی، میراث مکتوب.
میردامادی، سید محمدحسین (1400). «تطور روشی تفکر تأویلی در اسلام از کندی تا میرداماد»، تاریخ فلسفه، 12(2)، صص 147-176.
نجفی، حسین و ناجی اصفهانی، حامد (1403). «میرداماد و تدوین فلسفه شیعی؛ از تهذیب فلسفه سینوی تا نظریه حدوث دهری»، اندیشه فلسفی، (17).
نصر، سید حسین و لیمن، الیور (1389). تاریخ فلسفه اسلامی، مترجمان ر. قاسمی و دیگران، حکمت.
Momeni, H & Chaichi, Z (2024). ”nvestigating the functions of intellect and their application in the births of Islamic philosophy”, History of Islamic Philosophy,3 (1), 87-113
 
 
 
 

  • تاریخ دریافت 12 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 16 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 17 آذر 1404