این پژوهش به بررسی موضع‌گیری دفاعی ابونصر فارابی در رساله «فی الرد علی یحیی النحوی» در برابر انتقادات یحیی نحوی (فیلوپونوس) به آرای ارسطو می‌پردازد. تمرکز اصلی مقاله بر ادعای محوری و هرمنوتیکی فارابی استوار است که هدف ارسطو در کتاب «فی السماء» («در آسمان») را نه ارائه برهانی متافیزیکی بر «قدم عالم»، بلکه تبیینی فیزیکی و توصیفی از «ساختار کیهان» و سرشت اجرام سماوی می‌داند. مقاله حاضر با به‌کارگیری روشی تحلیلی - انتقادی نشان می‌دهد که فارابی، با تمایز نهادن قاطعانه میان این دو سطح گفتمان - فیزیکی و متافیزیکی - در پی تحقق دو هدف عمده است: نخست، دفاع از انسجام درونی و قدرت تبیینی دستگاه فیزیکی ارسطویی در برابر اشکالات فیلوپونوس؛ و دوم، گشودن راهی فلسفی برای سازگارسازی نظریه «جسم اثیری» (که سازنده افلاک است) با اصل بنیادین «حدوث عالم» در کلام اسلامی. این پژوهش با تحلیل دیالکتیک درونی دفاع فارابی و تبیین پیامدهای الهیاتی - فلسفی آن، خود را به‌طور آگاهانه از پژوهش توصیفی - تاریخی محسن مهدی در مورد همین رساله متمایز می‌سازد و بر جنبه‌های فلسفی و سازوارکننده استراتژی فارابی تأکید می‌ورزد.