تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

نقد نظریه بدن اخروی ملاصدرا از منظر حکیم سبزواری (با تأکید بر صورت دهری و حفظ هویت فردی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فلسفه و کلام اسلامی- دانشکده الهیات- دانشگاه تهران- شهر تهران- ایران
2 گروه فلسفه و کلام اسلامی- دانشکده الهیات- دانشگاه تهران- ایران
چکیده
مسئله معاد جسمانی یکی از پرسش‌های اساسی در فلسفه اسلامی است که به‌ویژه در نظام حکمت متعالیه ملاصدرا جایگاهی ویژه‌ دارد. ملاصدرا با بهره‌گیری از مبانی‌ خویش در اصالت وجود، حرکت جوهری و اتحاد عاقل و معقول نظریه‌ای نو و تکاملی از معاد ارائه می‌دهد که بر اساس آن بدن اخروی محصول تدرّج وجودی و تکوینی نفس است، نه بازگشتی به بدن مادی دنیوی. در برابر این دیدگاه، حکیم حاج ملاهادی سبزواری ضمن پذیرش اصول کلی حکمت متعالیه، در خصوص چگونگی تحقق بدن اخروی و ارتباط آن با هویت فردی، نقدهایی اساسی وارد می‌کند و نظریه «صورت دهری بدن» را پیشنهاد می‌دهد. حکیم سبزواری بر حفظ هویت فردی در عالم آخرت تأکید دارد و تحقق بدن اخروی را نه نتیجه حرکت جوهری در آخرت، بلکه بازگشت همان بدن دنیوی در مرتبه‌ای فرازمانی و فرامادی معرفی می‌کند. این مقاله با تحلیل تطبیقی آراء ملاصدرا و حکیم سبزواری، به بررسی مبانی فلسفی دو نظریه و نقدهای سبزواری بر دیدگاه صدرایی پرداخته و در نهایت، ظرفیت‌های نظریه صورت دهری را در تبیین فلسفی معاد بررسی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
ابن‌سینا، شیخ‌الرئیس (1404 ق). الشفاء (الالهیات)، قم: مکتبة آیة‌الله المرعشى.
سبزواری، هادی‌بن مهدی (1388). اسرارالحکم، مصحح ابراهیم میانجی، تهران: اسلامیه.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن محمد (1374). شرح مثنوی، مصحح مصطفی بروجردی، شارح هادی‌بن مهدی سبزواری؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
سبزواری، هادی‌بن مهدی (1369). شرح المنظومة، تصحیح و تعلیق حسن‌زاده آملی، چ 1، تهران: نشر ناب.
صدرالدین شیرازى، محمدبن ابراهیم (1981 م). الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة، چ 3، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1417 ق). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، چ 1، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازى، محمدبن ابراهیم (1354). المبدا و المعاد، چ 1، تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
صدرالدین شیرازى، محمدبن ابراهیم، (1378). المظاهر الالهیه فى اسرار العلوم الکمالیه، چ 1، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1302 ق). مجموعة الرسائل التسعة (رسائل آخوند ملاصدرا)، چ 1، قم: مکتبة المصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1420 ق). مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین، چ 2، تهران: حکمت.
کلینی، محمد بن یعقوب (1366). شرح اصول الکافی، مصحح محمد خواجوی، شارح محمدبن ابراهیم صدرالدین شیرازی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 25 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 26 بهمن 1404