تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

نقد نظریه بدن اخروی ملاصدرا از منظر حکیم سبزواری (با تأکید بر صورت دهری و حفظ هویت فردی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فلسفه و کلام اسلامی- دانشکده الهیات- دانشگاه تهران- شهر تهران- ایران
2 گروه فلسفه و کلام اسلامی- دانشکده الهیات- دانشگاه تهران- ایران
10.22034/hpi.2026.527414.1154
چکیده
مسئله معاد جسمانی یکی از پرسش‌های اساسی در فلسفه اسلامی است که به‌ویژه در نظام حکمت متعالیه ملاصدرا جایگاهی ویژه‌ دارد. ملاصدرا با بهره‌گیری از مبانی‌ خویش در اصالت وجود، حرکت جوهری و اتحاد عاقل و معقول نظریه‌ای نو و تکاملی از معاد ارائه می‌دهد که بر اساس آن بدن اخروی محصول تدرّج وجودی و تکوینی نفس است، نه بازگشتی به بدن مادی دنیوی. در برابر این دیدگاه، حکیم حاج ملاهادی سبزواری ضمن پذیرش اصول کلی حکمت متعالیه، در خصوص چگونگی تحقق بدن اخروی و ارتباط آن با هویت فردی، نقدهایی اساسی وارد می‌کند و نظریه «صورت دهری بدن» را پیشنهاد می‌دهد. حکیم سبزواری بر حفظ هویت فردی در عالم آخرت تأکید دارد و تحقق بدن اخروی را نه نتیجه حرکت جوهری در آخرت، بلکه بازگشت همان بدن دنیوی در مرتبه‌ای فرازمانی و فرامادی معرفی می‌کند. این مقاله با تحلیل تطبیقی آراء ملاصدرا و حکیم سبزواری، به بررسی مبانی فلسفی دو نظریه و نقدهای سبزواری بر دیدگاه صدرایی پرداخته و در نهایت، ظرفیت‌های نظریه صورت دهری را در تبیین فلسفی معاد بررسی می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 بهمن 1404

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 25 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 26 بهمن 1404