مسئله تخیل و داستان همواره یکی از چالش‌برانگیزترین و بنیادین‌ترین مباحث حوزه‌های معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی و زیبایی‌شناسی بوده است. این پژوهش با هدف واکاوی تطبیقی نظریه تخیل و داستان در اندیشه دو فیلسوف برجسته از دو سنت فکری متفاوت، یعنی ابونصر فارابی و ژان-پل سارتر نگاشته شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه هر دو متفکر تخیل و داستان را عناصری فعال و سازنده می‌دانند، اما کارکرد و ماهیت آنها را در دو افق کاملاً متمایز تبیین می‌کنند. نزد فارابی، تخیل پلی است میان عالم حس و عالم عقل؛ قوه‌ای که قادر است مفاهیم انتزاعی و معقولات را از طریق صور محسوس تجسم بخشد و داستان می تواند و باید حقایق عالی فلسفی را برای توده مردم قابل‌فهم سازد. در این راستا، هنر و داستان‌پردازی ابزارهایی هستند برای انتقال معرفت و هدایت جامعه به سوی سعادت مدنی و اخلاقی. در مقابل، سارتر با رویکردی پدیدارشناسانه، تخیل را نه ابزاری برای شناخت واقعیت، بلکه مکانیسمی برای نفی واقعیت و مواجهه با نیستی توصیف می‌کند. از نظر او، آگاهی تخیلی با وضع شیء به مثابه غایب یا ناموجود، آزادی بنیادین انسان را آشکار می‌سازد. تفاوت بنیادین این دو دیدگاه در این است که فارابی بر جنبه‌های واقعی و معرفت‌بخش تخیل تأکید دارد و آن را در خدمت انسجام اجتماعی و تربیت اخلاقی می‌بیند، در حالی که سارتر بر جنبه‌های غیرواقعی تخیل تمرکز کرده و داستان را عرصه‌ای برای ابراز آزادی فردی و رهایی از جبر واقعیت می‌داند.