تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تبارشناسی و نقد اندیشه سیاسی سید حسین نصر؛ بازسازی زمینه‌های عینی و ذهنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
10.22034/hpi.2026.586571.1212
چکیده
سنت‌گرایی معاصر در مواجهه با مدرنیته، خوانشی متمایز از سیاست، دین و انسان ارائه می‌دهد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که زمینه‌های عینی (خانوادگی، تحصیلی، مهاجرت) و ذهنی (حکمت خالده، نقد مدرنیته) چه نقشی در شکل‌گیری اندیشه سیاسی سید حسین نصر داشته‌اند. این مقاله با بهره‌گیری از هرمنوتیک قصدگرای کوئنتین اسکینر و بازسازی هنجارهای مرسوم و کنش‌های گفتاری نصر، لایه‌های تاریخی و مفهومی اندیشه او را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ترکیب خانواده پدری (گرایش فلسفی) و مادری (گرایش سنتی‑روحانی)، تحصیل در آمریکا، بازگشت به ایران پهلوی، تجربه مهاجرت اجباری و باور به حکمت خالده، در تکوین نگاه او به سنت، تجدد و سیاست نقش تعیین‌کننده‌ای داشته‌اند. نصر از منظر حکمت خالده میان ساحت باطنی دین (طریقت) و ظاهر آن (شریعت) پیوند برقرار می‌کند، اما برخلاف بنیادگرایان، تأسیس دولت دینی حداکثری را هدف نمی‌داند. نظام سیاسی مطلوب او به ولایت فیلسوف با شروط عرفانی نزدیک است که در آن نخبگان معنوی مرجع تشخیص حقیقت‌اند. انکار دموکراسی، نفی برابری مطلق، رد علم مدرن سکولار و تأکید بر آزادی درونی از مؤلفه‌های اصلی اندیشه سیاسی اوست. مقاله در پایان ضمن اشاره به تناقض‌های درونی این رویکرد (مانند پذیرش آزادی معنوی در کنار نفی دموکراسی)، نقدهای وارد بر آن از منظر اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی را بررسی و ارزیابی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 31 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 14 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1405