ملاصدرا، بنیانگذارِ حکمتِ متعالیه، معنا را ذیلِ معناشناسیِ زبانشناختی، معناشناسیِ تجربی، معناشناسیِ روانشناختی و... تبیین نمیکند؛ واقعیتهای معناشناسانه را در چهارچوبی میگنجانَد که میتوان آن را «معناشناسیِ هستیشناختی» نامید؛ معناشناسیای که بر دو اصلِ بنیادینِ حکمتِ متعالیه، یعنی اصالتِ وجود و تشکیکِ وجود، استوار است. بر مبنایِ این نظریه، معنایِ حقیقیِ هر لفظ در ماهیّتِ مفهومیِ آن خلاصه نمیشود؛ و در مرتبهیِ وجودیای نهفته است که آن لفظ حکایتگرِ آن است. این پژوهش با تحلیلِ هستیشناختیِ دو مفهومِ «قرآن» و «فرقان» نزدِ ملاصدرا این مدعا را پی میگیرد که تأویل عملی دلبخواهی و بیضابطه نیست؛ فرآیندی روشمند است که با تطبیقِ مبانیِ هستیشناسانهیِ صدرایی بر الفاظ، معنایِ باطنی را بهنحوی متعیّن برمیسازد. معنایِ باطنی مرتبهای فراتر از معنایِ ظاهری است، امّا مرتبهای در طولِ آن و پیوسته با آن، و نه مرتبهای منفک و بیگانه از آن: ظاهر (فرقان) تنزّلیافته و نشانِ باطن (قرآن) است و باطن جامعِ ظاهر و اصلِ آن. یافتههایِ این پژوهش نشان میدهد تمایزِ «کلامِ خدا» از «کتابِ خدا» در اندیشهیِ ملاصدرا بازتابِ همین نسبتِ طولیِ ظاهر و باطن در ساحتِ وحی است و پیامدهایِ درخورِ توجهی برایِ فهمِ ضرورتِ تأویل، اخلاقِ تفسیر، و مراتبِ هدایتِ الاهی بههمراه دارد.
زمانی علویجه, مجید, و فاضلی, سید احمد. (1405). معناشناسیِ هستیشناختیِ صدرایی: تأویل بهمثابهیِ برساختِ روشمندِ باطن. (e252923). تاریخ فلسفه اسلامی, (), e252923 https://doi.org/10.22034/hpi.2026.598450.1217
MLA
زمانی علویجه, مجید, و فاضلی, سید احمد. "معناشناسیِ هستیشناختیِ صدرایی: تأویل بهمثابهیِ برساختِ روشمندِ باطن" .e252923 , تاریخ فلسفه اسلامی, , 1405, e252923. doi: 10.22034/hpi.2026.598450.1217
HARVARD
زمانی علویجه مجید, فاضلی سید احمد. (1405). 'معناشناسیِ هستیشناختیِ صدرایی: تأویل بهمثابهیِ برساختِ روشمندِ باطن', تاریخ فلسفه اسلامی, (), e252923. doi: 10.22034/hpi.2026.598450.1217
CHICAGO
مجید زمانی علویجه و سید احمد فاضلی, "معناشناسیِ هستیشناختیِ صدرایی: تأویل بهمثابهیِ برساختِ روشمندِ باطن," تاریخ فلسفه اسلامی, (1405): e252923, doi: 10.22034/hpi.2026.598450.1217
VANCOUVER
زمانی علویجه مجید, فاضلی سید احمد. معناشناسیِ هستیشناختیِ صدرایی: تأویل بهمثابهیِ برساختِ روشمندِ باطن. تاریخ فلسفه اسلامی. 1405;():e252923. doi: 10.22034/hpi.2026.598450.1217