تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

معناشناسیِ هستی‌شناختیِ صدرایی: تأویل به‌مثابه‌یِ برساختِ روش‌مندِ باطن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده الهیات دانشگاه قم ایران
2 گروه الاهیات دانشگاه قم
چکیده
ملاصدرا، بنیان‌گذارِ حکمتِ متعالیه، معنا را ذیلِ معناشناسیِ زبان‌شناختی، معناشناسیِ تجربی، معناشناسیِ روان‌شناختی و... تبیین نمی‌کند؛ واقعیت‌های معناشناسانه را در چهارچوبی می‌گنجانَد که می‌توان آن را «معناشناسیِ هستی‌شناختی» نامید؛ معناشناسی‌ای که بر دو اصلِ بنیادینِ حکمتِ متعالیه، یعنی اصالتِ وجود و تشکیکِ وجود، استوار است. بر مبنایِ این نظریه، معنایِ حقیقیِ هر لفظ در ماهیّتِ مفهومیِ آن خلاصه نمی‌شود؛ و در مرتبه‌یِ وجودی‌ای نهفته است که آن لفظ حکایت‌گرِ آن است. این پژوهش با تحلیلِ هستی‌شناختیِ دو مفهومِ «قرآن» و «فرقان» نزدِ ملاصدرا این مدعا را پی می‌گیرد که تأویل عملی دل‌بخواهی و بی‌ضابطه نیست؛ فرآیندی روش‌مند است که با تطبیقِ مبانیِ هستی‌شناسانه‌یِ صدرایی بر الفاظ، معنایِ باطنی را به‌نحوی متعیّن برمی‌سازد. معنایِ باطنی مرتبه‌ای فراتر از معنایِ ظاهری است، امّا مرتبه‌ای در طولِ آن و پیوسته با آن، و نه مرتبه‌ای منفک و بیگانه از آن: ظاهر (فرقان) تنزّل‌یافته و نشانِ باطن (قرآن) است و باطن جامعِ ظاهر و اصلِ آن. یافته‌هایِ این پژوهش نشان می‌دهد تمایزِ «کلامِ خدا» از «کتابِ خدا» در اندیشه‌یِ ملاصدرا بازتابِ همین نسبتِ طولیِ ظاهر و باطن در ساحتِ وحی است و پیامدهایِ درخورِ توجهی برایِ فهمِ ضرورتِ تأویل، اخلاقِ تفسیر، و مراتبِ هدایتِ الاهی به‌همراه دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 01 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 21 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 22 شهریور 1405