تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

از دوکسا تا ظن: استقلال داوری و مسئله همنوایی در اندیشه سقراط، افلاطون، فارابی و قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 1- دانشیار، گروه دروس عمومی، دانشگاه علوم پزشکی، کرمانشاه، ایران
2 گروه آموزشی دروس عمومی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
10.22034/hpi.2026.603385.1223
چکیده
یکی از مسائل بنیادین معرفت‌شناختی این است که آیا پذیرش یک باور از سوی اکثریت، دلیلی کافی برای صدق آن است. پژوهش حاضر با تمرکز بر استقلال داوری، نسبت میان پذیرش اجتماعی، همنوایی و اعتبار معرفتی را در اندیشه سقراط، افلاطون، فارابی و قرآن بررسی می‌کند. هدف، تبیین تمایز میان باورهای پذیرفته‌شده و باورهای موجه بر پایه دلیل، علم یا حقیقت است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی، متون اصلی فلسفی و قرآنی را با بهره‌گیری از پژوهش‌های معاصر تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های مفهومی و تاریخی، این چهار چارچوب در نقد کفایت معرفتی پذیرش جمعی اشتراک دارند. سقراط اعتبار داوری را از رأی عمومی متمایز می‌سازد؛ افلاطون با تمایز میان باور و معرفت، مسئله را در ساختار شناخت بررسی می‌کند؛ فارابی از طریق مفاهیم تصدیق، یقین و برهان، درجات مختلف پذیرش را تبیین می‌کند؛ و قرآن در نقد پیروی از ظن، بر تمایز گمان از علم و حق تأکید می‌ورزد. نوآوری پژوهش، تبیین این نسبت بر اساس هم‌مسئله‌بودن، نه یکسان‌انگاری مفاهیم، است. بر این اساس، استقلال داوری به معنای مخالفت با اکثریت نیست، بلکه مستلزم استقلال معیار حقیقت از فشار همنوایی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 28 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 19 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 25 مهر 1405