تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

نقد عرفان به عقل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه عرفان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
نقد عقل به معنای امکان کشف از واقعیت با عقل نه رخدادی جدید بلکه واقعه‌ای دیرین در تاریخ اندیشه بشری است و از آن جمله موقه مواجهه عرفا با فیلسوفان رخ داده است؛ چراکه اهل حکمت با ورود عقل به عنوان میزان سنجشگر، چه بسا ارباب عرفان را سخت برآشفته می‌کنند و اهل عرفان نیز پای آن را چوبین و بی‌تمکین می‌دانند. دلیل برآشفتگی از چه روست؟ آیا همه این مخالفت با عقل بر دلایلی صحیح تکیه دارد؟ بر اساس تحقیقات، این ادله بطور کلی به دو دلیل است: یکی با عنوان «عرفان طوری ورای طور عقل است» که به نقد عقل از جهت ناتوانی در ادراک حقایق عرفانی اشاره دارد و دیگری با عنوان «همواره عقل در معرض خطاست» که به نقد عقل از حیث خطاپذیری در ادراک واقعیات اشاره دارد. این مقاله با توجه به سخنان ارباب معرفت و شهود به هر دو دلیل می‌پردازد
 
کلیدواژه‌ها

  1. منابع و مآخذ

    1. آیت‏اللهی، مهدی؛ آموزش دین؛ ج1ـ2، قم: جهان آرا، [بی‎تا].
    2. تدین، مهدی؛ نهایت فلسفه (ترجمه نهایة ‌الحکمة)؛ قم: بوستان کتاب، 1387.
    3. تفتازانی، سعدالدین مسعود بن عمر بن عبدالله؛ شرح المقاصد؛ لاهور: دار المعارف النعمانیة، ۱۴۰۱ق.
    4. سبحانی، جعفر؛ معادشناسی در پرتو کتاب، سنت و عقل؛ ترجمه علی شیروانی؛ تهران: الزهرا، 1370.
    5. ـــــ؛ «برهان حرکت»، کلام اسلامی؛ ش18، 1375.
    6. شیرازی (صدرالمتألهین)، صدرالدین؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱م.
    7. شیروانی، علی؛ ترجمه و شرح نهایة الحکمة؛ چ5، قم، بوستان کتاب، قم، 1381.
    8. ـــــ؛ شرح نهایة الحکمه؛ چ3، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1374.
    9. ـــــ؛ معارف اسلامی در آثار شهید مطهری؛ چ4، قم: انتشارات معارف، 1377.
    10. الطباطبایی، محمدحسین؛ نهایة الحکمة؛ علق علیه الاستاذ الشیخ محمدتقی مصباح الیزدی؛ تهران: انتشارات الزهرا، 1367.
    11. طباطبایی، محمدحسین و دیگران؛ اندیشه‌های بنیادی اسلامی؛ چ2، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1361.
    12. طباطبایی، محمدحسین؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ با مقدمه مرتضی مطهری؛ تهران: انتشارات صدرا، 1391.
    13. ـــــ؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ چ2، تهران: صدرا، 1364.
    14. ـــــ؛ تفسیر المیزان؛ ترجمه سیدمحمدباقر موسوی؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1386 .
    15. ـــــ؛ خلاصة تعالیم اسلام؛ به کوشش داود الهامی؛ چ12، تهران: انتشارات کعبه، 1362.
    16. ـــــ؛ خلق جدید پایان‌ناپذیر (رساله قوه و فعل)؛ ترجمه محمدی گیلانی؛ تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1364.
    17. ـــــ؛ معنویت تشیع؛ قم: انتشارات تشیع، 1354.
    18. ـــــ؛ معنویت تشیع به ضمیمه چند مقاله دیگر؛ مقدمه علامه حسن‌زاده آملی، به اهتمام محمد بدیعی؛ چ2، قم: انتشارات تشیع، 1385.
    19. ـــــ؛ شیعه در اسلام؛ به کوشش هادی خسروشاهی؛ چ4، قم: بوستان کتاب، 1387.
    20. طوسی، خواجه نصیرالدین؛ اساس الاقتباس؛ تصحیح سیدعبدالله انوار؛ چ1، تهران: نشر مرکز، 1375.
    21. مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار شهید مطهری؛ تهران: صدرا، 1395.

     

     

     

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 11 دی 1400
  • تاریخ بازنگری 21 بهمن 1400
  • تاریخ پذیرش 04 اسفند 1400