تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

نگاهی انتقادی به استدلال برخی فیلسوفان مسلمان معاصر در باب قاعده «کل حادث زمانی مسبوق بقوة و مادة تحملها» با تأکید بر آرای ابن ‏سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته سطح4 حوزه علمیه قم
چکیده
قاعده «کل حادث مسبوق بقوة و مادة تحملها»، از قواعد با اهمیت فلسفی است که نتایج عدیده‎ای در فلسفه به بار می‎آورد؛ از جمله اثبات هیولی یا اثبات دیدگاه علامه طباطبایی در باب حرکت و موجود سه اشکوبه‌ای که تصویر می‎کنند. این قاعده از دیرباز مورد اشاره ارسطو قرار گرفته است و ابن‏ سینا برای آن استدلال تام و مستحکمی را به همراه مقدمات و مؤخراتی اقامه می‎کند؛ اما به‏تدریج استدلال ابن‏ سینا در آثار فلاسفه بعدی، به فراموشی سپرده شده و مقدمات و مؤخرات آن، جای خود استدلال را گرفته ‎اند. این مطلب سبب شده است بعضی از فیلسوفان معاصر، ابن‏ سینا را به شکل مستقیم یا غیر مستقیم، متهم به مغالطه اشتراک لفظی و غفلت از تفکیک میان امکان ماهوی و امکان استعدادی کنند. مقاله پیش رو در صدد بیان استدلال اصلی ابن‏ سینا و نشان‎دادن جایگاه صحیح مقدمات و مؤخرات آن در عبارات خود ابن ‏سیناست؛ همچنین روشن خواهد شد که فیلسوفان معاصر که در صدد جایگزین‏کردن استدلالی دیگر به جای استدلال مشهور شده‎اند، نتوانسته اند استدلال قابل قبولی ارائه کنند.  
کلیدواژه‌ها

  1. منابع و مآخذ

    1. ابن‏سینا؛ الهیات شفاء؛ تحقیق ابراهیم مدکور؛ چ1، قم: انتشارات ذوی‏القربی، 1428ق.
    2. ــــ؛ اشارات و تنبیهات؛ چ1، قم: نشر البلاغة، 1375.
    3. جوادی آملی، عبدالله، مجموعه صوت‎های تدریس اسفار، ج3.
    4. حیدرپور، احمد و غلامرضا فیاضی؛ «تأملی در قاعده "کل حادث تسبقه قوة الوجود و مادة تحملها"»، معرفت فلسفی؛ ش57، پاییز 1396، ص39-54.
    5. طوسی، نصیرالدین؛ شرح اشارات و تنبیهات؛ ط2، تهران: دفتر نشر الکتاب، 1403ق.
    6. شیروانی، علی؛ «تأملی در برهان قاعده "کل حادث تسبقه قوة و مادة تحملها"»، حکمت اسلامی؛ س2، ش2، تابستان 1394، ص85-104.
    7. طباطبایی، محمدحسین؛ بدایة الحکمة؛ تحقیق زارعی سبزواری؛ چ23، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1427ق.
    8. ـــــ؛ نهایة الحکمة؛ تحقیق غلامرضا فیاضی؛ چ2، قم: مؤسسه امام خمینی، 1386.
    9. مصباح یزدی، محمدتقی؛ تعلیقة علی نهایة الحکمة؛ چ1، قم: انتشارات در راه حق، 1405ق.
    10. ملاصدرا؛ اسفار اربعه؛ چ3، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
    11. ـــــ؛ رسالة فی الحدوث؛ تحقیق سیدحسین موسویان؛ چ1، تهران: نشر بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1378.
    12. ـــــ؛ شرح الهیات شفاء؛ تحقیق نجفقلی حبیبی؛ چ1، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382.
    13. مطهری، مرتضی؛ درسهای اسفار: مباحث قوه و فعل؛ چ10، تهران: انتشارات صدرا، 1395.
    14. ـــــ؛ مجموعه آثار؛ ج10، چ11، تهران: انتشارات صدرا، 1389.
    15. فخر رازی؛ المباحث المشرقیة فی علم الالهیات و الطبیعیات؛ چ2، قم: انتشارات بیدار، 1411ق.
    16. Aristotle; The Complete Works of Aristotle; The Revised Oxford Translation; One-Volume Digital Edition by Aristotle, Jonathan Barnes (z-lib.org), Published by Princeton University Press,41 William St., Princeton, New Jersey, 1984.

     

     

     

     

     

دوره 1، شماره 2 - شماره پیاپی 2
تابستان 1401
صفحه 121-146

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری 21 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 12 مرداد 1401