تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

اثربخشی عرفان حکمی در علم کلام با تکیه بر اندیشه‌های فیض کاشانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه اصفهان
چکیده
عرفان از سه جهت می‎تواند در علم کلام مؤثر واقع شود. نقش آن در طرح مسائل کلامی، شرح و تبیین این مسائل با عنایت به مبانی وجودشناسی و ایجاد تحول در ادبیات و سبک بیان کلام از مواردی است که در این نگاشته به بحث گذاشته می‎شود. عرفان فیض کاشانی با ویژگی‏هایی که دارد، در علم کلام او تأثیرگذار است. سازگاری با شریعت و حکمت عقلی حکما از اهم این خصوصیات است. عرفان او را در این نوشتار «عرفان حکمی» نام می‎دهیم. نزد او عقل مؤید به شهود نیز به آنچه انبیا رسیده‏اند، دست می‎یابد؛ لیکن با سه تفاوت و آن اینکه فراورده‏های وحی وسیع‏تر، عمیق‏تر و مربوط به همه سطوح مخاطبان است. عرفان فیض کاشانی هماهنگ با عرفان شیعی و مبتنی بر حکمت صدرایی است. این عرفان حکمی می‎تواند از جهات مختلف، تأثیر قابل توجهی در علم کلام داشته باشد که نمونه‏ای از این تأثیرها در آرای کلامی فیض دیده می‎شود.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع و مآخذ

    1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین؛ ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام؛ ج2، چ6، تهران: انتشارات طرح نو، 1392.
    2. ـــــ؛ عقلانیت و معنویت؛ تهران: انتشارات هرمس، 1396.
    3. الشیبی، کامل مصطفی؛ تشیع و تصوف؛ ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگزلو؛ تهران: انتشارات امیر کبیر، 1359.
    4. امامی جمعه، مهدی؛ «بررسی تحلیلی دوره فلسفی اصفهان و دو مکتب فلسفی آن»، در محمدرضا زادهوش، مکتب فلسفی اصفهان از نگاه دانش‏پژوهان؛ تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1391.
    5. بانو امین؛ روش خوشبختی؛ تحقیق محمدرضا نیلفروشان؛ اصفهان: [بی‏نا]، 1386.
    6. برنجکار، رضا؛ روش‏شناسی علم کلام؛ تهرا ن: انتشارات سمت، 1393.
    7. حلبی، علی‏اصغر؛ شناخت عرفان و عارفان ایرانی؛ تهران: انتشارات زوار، 1390.
    8. دهباشی، مهدی و علی اصغر میرباقری؛ تاریخ تصوف؛ ج1، تهران: سازمان مطالعه و و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها، 1393.
    9. زرین‏کوب، عبدالحسین؛ دنباله جست‏وجو در تصوف ایران؛ چ1، تهران: انتشارات امیر کبیر، 1362.
    10. سروش، عبدالکریم؛ تفرج صنع؛ تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1373.
    11. صدرالمتألهین؛ المشاعر؛ کتابخانه طهوری، [بی‏تا].
    12. عبودیت، عبدالرسول؛ «آیا فلسفه اسلامی داریم»، معرفت فلسفی؛ ش1، 1386.
    13. فیض کاشانی، محسن؛ عین الیقین الملقب بالانوار و الاسرار؛ 2ج، قم: انتشارات انوار الهدی، 1428ق.
    14. ـــــ؛ انوار الحکمه؛ قم: انتشارات بیدار، 1425ق.
    15. ـــــ؛ علم الیقین فی اصول الدین؛ 2ج، قم: نشر بیدار، 1392.
    16. ـــــ؛ ده رساله؛ چ1، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین، 1371.
    17. ـــــ؛ اصول المعارف؛ تصحیح جلال آشتیانی؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1362.
    18. ـــــ؛ کلمات مکنونه؛ تصحیح علی علیزاده؛ قم: آیت اشراق، 1390.
    19. ـــــ؛ رسائل فیض کاشانی؛ 4ج، تهران: مدرسه عالی شهید مطهری، 1387.
    20. یزدان‏پناه، یدالله؛ مبانی و اصول عرفان نظری؛ نگارش عطا انزلی؛ قم: مؤسسه آموزشی پژ‌وهشی امام خمینی، 1392.
    21. یوگنی، ادوارد ویچ برتلس؛ تصوف و ادبیات تصوف؛ ترجمه سیروس ایزدی؛ تهران: انتشارات امیر کبیر، [بی‏تا].

     

  • تاریخ دریافت 04 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 06 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 20 آذر 1401