تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تحلیل قاعده فرعیه و هلیات بسیطه در اندیشه ملاصدرا و اثرپذیری وی از دشتکی و دوانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری فلسفه دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
در عبارات ملاصدرا در تقریر قاعده فرعیه و کاربست آن با متون ناسازگاری مواجه‌ایم. این نوشتار سعی دارد بر اساس جدال‌های دوانی و دشتکی در این دو مساله، ریشه این ناسازگاری‌ها را بدست دهد. در ادامه نشان می‌دهیم مبنای نهایی ملاصدرا در تحلیل قاعده فرعیه کدام است و بالطبع روشن می‌شود ناسازگارهای ملاصدرا در موارد کاربست این قاعده چگونه قابل تحلیل است؟ هلیات بسیطه یکی از موارد کاربست این قاعده‌اند و اختلاف تعابیر ملاصدرا در تحلیل هلیات بسیطه ناشی از اختلاف مبانی وی در تحلیل قاعده فرعیه است و با روشن شدن مبنای نهایی وی در قاعده فرعیه، نظریه نهایی ملاصدرا در تحلیل هلیات بسیطه نیز روشن خواهد شد و متون خلاف آن نیازمند بازسازی است.

کلیدواژه‌ها

  1. ابن‌سینا، حسین؛ الالهیات من کتاب الشفا؛ تصحیح سعید زائد؛ قم: مکتبه آیت‌الله المرعشی، 1404ق.
  2. ـــــ؛ الاشارات و التنبیهات؛ قم: نشر البلاغه، 1375.
  3. بهمنیار بن مرزبان؛ التحصیل؛ چ2، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375.
  4. حسینی سنگ‌چال، سیداحمد؛ رساله دکتری «مسئله اتصاف ماهیت به وجود در حکمت متعالیه»، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، 1400.
  5. ـــــ؛ «قاعده فرعیه در سازمان فکری جلال‌الدین دوانی»، تاریخ فلسفه در اسلام؛ س1، ش1، 1400، ص73ـ100.
  6. حسینی سنگ‌چال، سیداحمد و محمد سعیدی مهر؛ «نظریه حمل سید صدرالدین دشتکی»، منطق پژوهی؛ دوره 10، ش2، 1399، ص113ـ135.
  7. ـــــ؛ «نوع و گستره نقش وجود در حمل‎های ماهوی از منظر علامه طباطبایی»، معرفت فلسفی؛ س15، ش2، 1396، ص7ـ22.
  8. علامه حلی، یوسف بن مطهر؛ کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد؛ تصحیح حسن حسن‌زاده آملی؛ چ12، قم: مؤسسه‎‎ النشر الاسلامی، 1430ق.
  9. دشتکی، صدرالدین؛ الحاشیة القدیمة علی الشرح الجدید؛ مجلس شورای اسلامی. ش1755.
  10. ـــــ؛ الحاشیة القدیمة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی، کتابخانه آستان قدس رضوی، ش1353خ.
  11. ـــــ؛ الحاشیة الجدیدة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی کتابخانه مدرسه سپهسالار، ش1368.
  12. ـــــ؛ الحاشیة الجدیدة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ش1756.
  13. ـــــ؛ الحاشیة الجدیدة علی الشرح الجدید؛ نسخه خطی، کتابخانه آستان قدس رضوی، ش473.
  14. دوانی، جلال‏الدین؛ الف، الحاشیة الاجد علی الشرح الجدید للتجرید؛ نسخه خطی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی. ش1998.
  15. رازی، فخرالدین؛ شرح الاشارات و التنبیهات؛ مقدمه و تصحیح نجفقلی حبیبی؛ تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1384.
  16. صدرالدین شیرازی، محمد؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة؛ به انضمام تعلیقات سبزواری و طباطبایی؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
  17. ـــــ؛ شرح الهدایة الاثیریة؛ بیروت: مؤسسه‎‎ التاریخ العربی، 1422ق.
  18. ـــــ؛ «المسائل القدسیه»، سه رساله فلسفی؛ چ3، قم: دفتر تبلیغات حوزه، 1378.
  19. ـــــ؛ «رساله الفوائد»، مجموعه رسائل فلسفی؛ چ2، تهران: حکمت، 1420ق.
  20. ـــــ؛ المشاعر؛ ترجمه عمادالدوله؛ چ2، تهران: طهوری، 1363.
  21. ـــــ؛ «رساله الاتصاف»، مجموعه الرسائل التسع؛ قم: مکتبه المصطفی،
  22. ـــــ؛ تفسیر القرآن الکریم؛ تصحیح محمد خواجویی؛ قم: بیدار، 1366.
  23. ـــــ؛ تعلیقة علی شرح حکمة الاشراق؛ تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1412ق.
  24. ـــــ؛ شرح ملاصدرا بر الهیات شفا؛ تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا،
  25. طباطبایی، محمدحسین؛ نهایة الحکمة؛ چ2، قم: مؤسسه‎‎ امام خمینی€، 1386.
  26. ـــــ؛ بدایة الحکمة؛ تصحیح و تعلیق زراعی سبزواری؛ چ16، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1383.

قوشچی، علی بن محمد؛ شرح تجرید العقائد؛ به انضمام حواشی قدیم دوانی، تصحیح محمد حسین زارعی رضائی، قم: انتشارات رائد، 1393.         

  • تاریخ دریافت 05 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 05 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 11 دی 1401