تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

پدیدارشناسی اعتباریات و نیهیلیسم اعتباری سایبر براساس آرای علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
2 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران.
چکیده
علامه نظریه اعتباریات را در تحلیل پدیده‌های مختلفی از قبیل معرفت، زبان دین، ارتباط ظاهر با باطن دین به کار گرفته است. به نظر علامه، زبان دین اعتباری است؛ یعنی مجموعه‌ای از اعتباریات زبان دین را در بخش معارف تشکیل می‌دهد که به حقایق بر می‌گردند.بحث از اعتباری مقابل حقیقی در آثار مرحوم علامه طباطبایی به دو صورت گوناگون مطرح شده است: (۱) بحث معرفت‌شناختی و بحث هستی‌شناختی. افزون بر این دو از پدیدارشناسی اعتباریات نیز می‌توان سخن گفت. مراد از «پدیدارشناسی اعتباریات» بررسی چگونگی ظهور روابط انسان با عالم و اشیاء دیگر در قالب امور اعتباری است. نسبت انسان با اشیاء دیگر بر چهار نوع است: حقیقی ـ حقیقی؛ حقیقی ـ اعتباری؛ اعتباری ـ حقیقی؛ اعتباری ـ اعتباری. این سنخ اخیر، رابطة اعتباری با چیزی است که انسان آن را بدون برگشتن به حقیقت و صرفاً بر اساس ارتباط با اعتباریات بی‌اساس دیگر می‌پذیرد. این گونه اعتباریات را «اعتباریات پوچ» نامیدیم. یکی از مهم‌ترین گونه‌های نیهیلیسم که در فضای سایبر به چشم می‌خورد نیهیلیسم اعتباری است و صورت‌های مختلفی از آن در این فضا به چشم می‌خورد. تکنولوژی و فضای مجازی با خود انبوهی از اعتباریات پوچ را به همراه آورده است و آدمی را در سیاهچال نیهیلیسم اعتباری گرفتار کرده است. راه دست‌شستن از آنها تنها بازگشت به اعتباریات حقیقی است؛ اعتباریاتی که ریشه در حقیقت دارند. رابطه وجودی که بشر جدید با فضای سایبر و تکنولوژی پیدا کرده، جایگزین رابطه با امر قدسی و خدا شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن کریم.

    1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله؛ برهان شفا؛ ترجمه و تفسیر مهدی قوام‌صفری، ویراستار علمی هادی وکیلی؛ چ1، تهران: پژوشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1391.
    2. ـــــ؛ التعلیقات؛ تحقیق عبدالرحمن بدوی؛ بیروت:‏ مکتبة الاعلام الاسلامى‏، 1404ق، الف‏.
    3. ـــــ؛ الشفاء (الالهیات)؛ تصحیح سعید زاید؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشى‏، 1404ق، ب.‏
    4. ـــــ؛ الشفاء (الطبیعیات)؛ تصحیح سعید زاید؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشى‏، 1404ق، ج.‏
    5. ـــــ؛ شفا (منطق)؛ تحقیق سعید زاید؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشى‏، 1404‌ق، د‏.
    6. ـــــ؛ عیون الحکمه مع شرح عیون الحکمه؛ شارح فخرالدین الرازى، مقدمه و تحقیق محمد حجازى و احمد على سقا؛‏ چ1، تهران: موسسة الصادق، 1373.‏
    7. ـــــ؛ النجاة من الغرق فى بحر الضلالات‏؛ مقدمه و تصحیح محمدتقى دانش‏پژوه، چ2، تهران: انتشارات دانشگاه، 1379.
    8. استیور، گیل، روان‌شناسی شهرت؛ ترجمه احسان شاه‌قاسمی؛ تهران: انتشارات سوره مهر، ۱۳۹۹.
    9. پارسا، محمد؛ بنیادهای روان‌شناسی؛ چ2، تهران: سخن، 1382.
    10. جوادی آملی، عبدالله؛ تحریر رسالة الولایة شمس الوحی تبریزی؛ قم: اسراء، ۱۳۹۳.
    11. دفتر همکاری حوزه و دانشگاه؛ مکتب‌های روان‌شناسی و نقد آن؛ تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، 1372.
    12. شاملو، سعید؛ مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت؛ تهران: رشد، 1388.
    13. شولتسس، دوآن و پی سیدنی الن شولتز؛ نظریه‌های شخصیت؛ ترجمه یحیی سیدمحمدی؛ ویراست 9، چ21، تهران: ویرایش، 1391.
    14. شولتسس، دوآن؛ روان‌شناسی کمال: الگوهای شخصیت سالم؛ ترجمه گیتی خوشدل؛ چ17، تهران: نشر پیکان، 1390.
    15. صدوق؛ التوحید؛ چ1، قم: جامعه مدرسین‏، 1398ق.‏
    16. الطباطبایی، محمدحسین؛ مجموعة رسائل العلامة الطباطبایی؛ تحقیق الشیخ صباح الربیعی؛ قم: مکتبة فدک لإحیاء التراث، ۲۰۰۷م/ ۱۴۲۸ق.
    17. ـــــ؛ نهایة الحکمة؛ قم: جامعة المدرسین، ۱۴۰۴ق/ ۱۳۶۲ش.
    18. کلاین، دانیل مارتین؛ هر بار که معنی زندگی را فهمیدم عوضش کردند؛ ترجمه حسین یعقوبی؛ تهران: نشر چشمه، ۱۳۹۵.
    19. لینچ، مایکل پاتریک؛ اینترنت ما: اطلاعات زیاد و فهم کم در عصر کلان داده‌ها؛ ترجمه حامد قدیری؛ تهران: نشر اسم، ۱۳۹۸.
    20. مطهری، مرتضی؛ فطرت؛ تهران: انتشارات صدرا، 1369.
    21. ـــــ؛ مجموعه آثار؛ ج6، تهران: صدرا، 1384.
    22. نای، رابرت دی؛ سه مکتب روان‌شناسی: دیدگاه‌های فروید، اسکینر و راجرز؛ ترجمه سیداحمد جلالی؛ چ1، تهران: پادرا، 1381.
    23. نصیرالدین الطوسى‏، محمد بن محمد؛ شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات‏؛ چ1، قم: نشر البلاغة، 1375.‏
    24. ویتکاور، دی. ای. (ویراستار)؛ فِیس‌بوک و فلسفه؛ در ذهن‌تان چه می‌گذرد؟؛ ترجمة علی‌اصغر رئیس‌زاده؛ تهران: بنگاه نشر سیفتال، ۱۳۹۵.
    25. ویلیام هوردرن؛ راهنمای الهیات پروتستان؛ ترجمة طاطه‌وس میکائیلیان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1368.
    26. یانگ، جولیان؛ فلسفة قاره‌ای و معنای زندگی؛ ترجمة بهنام خداپناه؛ تهران: انتشارات حکمت، 1396.
    27. Arons, MIKE, and Ruth Richards; “Two Noble Insurgencies: Creativity and Humanistic Psychology”; The Handbook of Humanistic psychology; ed. Kirk J. Schneider; California: Sage Publications, 2001.
    28. Polkinghorne, Donald E.; “The Self and Humanistic Psychology”; The Handbook of Humanistic psychology; ed. Kirk J. Schneider; California: Sage Publications, 2001.
    29. Rogers, Carl R; On Becoming a Person: A Therapist’s View of Psychotherapy; Boston: Houghton Mifflin, 1961.
    30. Routh, Donald K. and John M. Reisman; “Clinical Psychology”, Handbook of psychology; V.1, ed. Donald K. F.

     

     

     

           

     

  • تاریخ دریافت 04 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 30 خرداد 1402