تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

نوآوری علامه طباطبایی در مبادی فعل ارادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته تربیت مدرس دانشجوی امام صادق علیه السلام
2 موسسه آموزش عالی آل طه
چکیده
فلاسفه، مبادی علمی و شوقی و عملی را آغاز افعال انسان برمی‌‌شمارند. از دیدگاه علامه طباطبایی اراده، در فرآیند فعل، مبدئی مستقل از مبادی علمی و شوقی است. این پژوهش با روش تحلیلی، توصیفی به نوآوری علامه در این زمینه می‌پردازد. فارابی و ابن‌سینا با اعتقاد به فاعلیت بالعنایة، منشأ اصلی فعل را علم دانسته، شوق و اراده را به عنوان لازمه‌ی علم، مبادی فعل می‌دانند. ملاصدرا با اعتقاد به فاعلیت بالتجلی، علم اجمالی در عین کشف تفصیلی را به عنوان منشأ اصلی فعل تحلیل کرده و اراده را به عنوان لازمه‌ی شوق، مبدء فعل می‌داند. به این ترتیب که با شدت یافتن شوق، اراده حاصل می‌شود و اراده از جنس شوق است. علامه علم و شوق را منشأهای اصلی فعل نمی‌داند. از دیدگاه ایشان، وجود، منشأ فعل است. علم و شوق، صفات ذاتی هستند، نه فعلی. به عنوان علت ناقصه در تحقق فعل تأثیر می-گذارند، اما علت تامه، وجود بوده و با اراده به مرحله‌ی عمل می‌رسد، پس از دیدگاه علامه، اراده، منشأ اصلی در تحقق فعل است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. منابع و مآخذ

    1. ابن‏سینا؛ الشفاء (الالهیات)؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشى، 1404ق.
    2. ـــــ؛ النجاة من الغرق فى بحر الضلالات؛تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1379.
    3. اکبریان، رضا و فهیمه گلستانه؛ «حقیقت ایمان از دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی»، حکمت صدرایی؛ ش1، پاییز و زمستان 1391.
    4. حسنی، حمیدرضا و هادی موسوی؛ انسان ­کنش­شناسی اعتباری: ظرفیت­شناسی انسان­شناسی عالمان علم اصول و علامه طباطبایی برای علوم انسانی؛ چ2، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1400.
    5. ذاکری، مهدی؛ درآمدی به فلسفه عمل؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی- سمت، 1394.
    6. راستیان، ابراهیم، محمد بیدهندی و فروغ‏السادات رحیم‏پور؛ «تقریر انسان‏شناسانه اعتباریات بر اساس ماجرای هبوط انسان از منظر علامه طباطبایی»، فلسفه و کلام اسلامی؛ ش1، بهار و تابستان 1398.
    7. صدرالدین شیرازى؛ الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة؛ ط3، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
    8. ـــــ؛ الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة؛ ط3، بیروت: دار احیاء التراث العربی، [بی‎تا].
    9. ـــــ؛ المشاعر؛ چ2، تهران: کتابخانه طهورى، 1363.
    10. طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان؛ ترجمه محمدباقر موسوی همدانی؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى‏، 1374.
    11. ـــــ؛ انسان از آغاز تا انجام؛ چ2، قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، 1388.
    12. ـــــ؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ چ2، تهران: صدرا ، 1364.
    13. ـــــ؛ بدایة الحکمة؛ چ2، تهران: انتشارات الزهرا، 1370.
    14. ـــــ؛ نهایة الحکمة؛ ترجمه و شرح علی شیروانی؛ قم: بوستان کتاب، 1392.
    15. ـــــ؛ مجموعه رسائل؛ چ1، قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، 1387.
    16. ـــــ؛ نهایة الحکمة؛ تعلیقه محمدتقی مصباح یزدی؛ چ1، تهران: انتشارات الزهراء، 1367.
    17. ـــــ؛ نهایة الحکمة؛ تعلیق غلام‏رضا فیاضى؛ چ4، قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1386.
    18. ـــــ؛ مجموعة رسائل العلامة الطباطبائی؛ ترجمه صباح ربیعی؛ قم: باقیات، 1428ق.
    19. فروغی، روح‏الله؛ «احکام اعتباریات از دیدگاه محقق اصفهانی»، فصلنامه تخصصی علم اصول؛ ش25، زمستان 1399.
    20. مصباح، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ چ4، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1383.
    21. مصباح، محمدتقی و محمد سعیدی مهر؛ شرح اسفار؛ قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1375.

     

     

     

     

     

     

     

     

  • تاریخ دریافت 14 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 28 خرداد 1402