فلاسفه، مبادی علمی و شوقی و عملی را آغاز افعال انسان برمیشمارند. از دیدگاه علامه طباطبایی اراده، در فرآیند فعل، مبدئی مستقل از مبادی علمی و شوقی است. این پژوهش با روش تحلیلی، توصیفی به نوآوری علامه در این زمینه میپردازد. فارابی و ابنسینا با اعتقاد به فاعلیت بالعنایة، منشأ اصلی فعل را علم دانسته، شوق و اراده را به عنوان لازمهی علم، مبادی فعل میدانند. ملاصدرا با اعتقاد به فاعلیت بالتجلی، علم اجمالی در عین کشف تفصیلی را به عنوان منشأ اصلی فعل تحلیل کرده و اراده را به عنوان لازمهی شوق، مبدء فعل میداند. به این ترتیب که با شدت یافتن شوق، اراده حاصل میشود و اراده از جنس شوق است. علامه علم و شوق را منشأهای اصلی فعل نمیداند. از دیدگاه ایشان، وجود، منشأ فعل است. علم و شوق، صفات ذاتی هستند، نه فعلی. به عنوان علت ناقصه در تحقق فعل تأثیر می-گذارند، اما علت تامه، وجود بوده و با اراده به مرحلهی عمل میرسد، پس از دیدگاه علامه، اراده، منشأ اصلی در تحقق فعل است.
ـــــ؛ النجاة من الغرق فى بحر الضلالات؛تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1379.
اکبریان، رضا و فهیمه گلستانه؛ «حقیقت ایمان از دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی»، حکمت صدرایی؛ ش1، پاییز و زمستان 1391.
حسنی، حمیدرضا و هادی موسوی؛ انسان کنششناسی اعتباری: ظرفیتشناسی انسانشناسی عالمان علم اصول و علامه طباطبایی برای علوم انسانی؛ چ2، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1400.
ذاکری، مهدی؛ درآمدی به فلسفه عمل؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی- سمت، 1394.
راستیان، ابراهیم، محمد بیدهندی و فروغالسادات رحیمپور؛ «تقریر انسانشناسانه اعتباریات بر اساس ماجرای هبوط انسان از منظر علامه طباطبایی»، فلسفه و کلام اسلامی؛ ش1، بهار و تابستان 1398.
صدرالدین شیرازى؛ الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة؛ ط3، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
ـــــ؛ الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة؛ ط3، بیروت: دار احیاء التراث العربی، [بیتا].