تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

نقد و بررسی مبانی نظری آقا مجتبی قزوینی در مساله معاد جسمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب قم
2 هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تهران
3 هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم
چکیده
یکی از راه‌ها و ابزارهای دستیابی به نقش یک نظریه در فهم دین و اهمیت فلسفه وتعقل در آن، بررسی نظریات مخالفان آن است، اندیشه شیخ مجتبی قزوینی پیرامون معاد جسمانی یکی از این نظریه‌هاست، که تفکیکی میان سه روش معرفتی: فلسفی، عرفانی و روش قرآن وسنت است، در این اندیشه،‌ معارف الهی از بشری جدا شده و به نفی دو علم معرفتی فلسفه و عرفان بعنوان علوم مطرح بشری کمر همت بسته شده است.

و از آنجایی که فلسفه نقش مادر علوم را دارد و بیان گر حقایق هستی است، نقد و نفی جدی آن از جانب تفکیک گرایان، بویژه در عرصه ی تبیین مسائل ماورائی و غیرمادی همچون معاد جسمانی، انگیزه و اشتیاق ایجاد کرد تا به نقد و بررسی مسأله ی معاد در کتاب «بیان الفرقان» تألیف مرحوم شیخ مجتبی قزوینی خراسانی پرداخته شود.

نتایج تحقیق که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده نشان می دهد که مبانی نظری‌ شیخ مجتبی قزوینی وجود و تحقق معاد جسمانی را که برگرفته از آیات قرآن و روایات اهل بیت علیهم السلام است. ضروری می‌داند و قائل به بازگشت انسانها با همین جسم عنصری مادی ، در قیامت است و باید گفت ایشان حجت باطنی یعنی عقل را که امر معصومین علیهم السلام است را نادیده انگاشته و دچار «مغالطه انگیزه و انگیخته» شده و به جای اینکه به بررسی ادله یک مدعا بپردازد به تعلقات و انگیزه های احتمالی مدعی توجه نموده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. آشتیانی، سید جلال‌الدین (1340)، شرح حال و آرای فلسفی ملاصدرا، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیۀ قم.
  2. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1368)، معاد از دیدگاه حکیم مدرس زنوزی، انتشارات حکمت.
  3. اصفهانی، محمدحسین (1373)، «فی اثبات المعاد الجسمانی»، در: الرسائل الاربعة عشرة، تحقیق رضا استادی، مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیۀ قم.
  4. تهانوی، محمدعلی بن علی (1996)، موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
  5. جوادی آملی، عبدالله (1393)، تفسیر تسنیم، چاپ دوم، قم: اسراء.
  6. جوادی آملی، عبدالله (1378)، «حکمت متعالیه صدرالمتألهین»، در: مجموعه مقالات همایش جهانی حکمت ملاصدرا، جلد اول، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  7. جوادی آملی، عبدالله (1375 الف)، رحیق مختوم، تنظیم حمید پارسانیا، قم: اسراء.
  8. جوادی آملی، عبدالله (1375 ب)، معاد در قرآن، قم: اسراء.
  9. حسن‌زاده آملی، حسن (1378)، ممدّ الهمم در شرح فصوص الحکم، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  10. حسینی طهرانی، سید محمدحسین (1427 ق)، معادشناسی، مشهد: نور ملکوت قرآن.
  11. حکیمی، محمدرضا (1381)، معاد جسمانی در حکمت متعالیه، قم: دلیل ما.
  12. خندان، علی‌اصغر (1400)، منطق کاربردی، کتاب طه.
  13. سبزواری، ملا هادی (1369)، شرح المنظومه، تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، تهران: نشر ناب.
  14. شاکریان، حمیدرضا (1396)، معاد (برگرفته از آثار آیت‌الله جوادی آملی)، تهران: سمت.
  15. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الاربعة، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث.
  16. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1378)، رسالة فی الحدوث، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  17. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366)، شرح اصول الکافی، تصحیح محمد خواجوی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران.
  18. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1360)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، به تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  19. طباطبایی، محمدحسین (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن، جلدهای 5 و 9، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  20. عبودیت، عبدالرسول (1385)، نظام حکمت صدرایی، تهران: سمت، قم: مؤسسه امام خمینی.
  21. فیض کاشانی، ملامحسن (بی‌تا)، کتاب الوافی، مکتبة الإمام امیرالمؤنین علی علیه السلام.
  22. قزوینی، مجتبی (1393)، بیان الفرقان، قزوین: حدیث امروز.
  23. محمدی گیلانی (1379)، المعاد فی الکتاب و السنة.
  24. مقالات
  25. امدادی، احمدی (1399)، «کاوش مبناشناختی مؤلفه‌های فلسفی در تحلیل عقلانی معاد جسمانی»، پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 1 (1)، ص 82ـ89.
  26. انواری، جعفر (1387)، «معاد جسمانی از نگاه حکیمان الهی»، نشریه معرفت فلسفی، 6 (1).
  27. دهقانی محمودآبادی، محمدحسین (1389)، «ملاصدرا و تحلیل عقلانی معاد جسمانی»، فصلنامه اندیشه دینی، دانشگاه شیراز، پیاپی 36.
  28. رحیم‏‌پور، فروغ ‏السادات و شکوه منظم (1391)، «نشانه‏های معاد جسمانی در عهد قدیم و عهد جدید»، فصلنامه علمی پژوهشی کلام اسلامی، دوره 21، شماره 83، ص 149ـ168.
  29. عضدی‌نیا، طاهره و عباس جوارشکیان (1397)، «بررسی اصول معاد جسمانی در آثار صدرالمتألهین»، دوفصلنامه فلسفه و کلام، 2 (50).
  30. فیاضی، غلامرضا و احمد محمدی پیرو (1401)، «کارکردهای تمدنی نظریه جسمانی بودن حدوث نفس»، نشریه تمدن‌پژوهی، 3 (11).
  31. فیاضی، غلامرضا و مهدی شکری (1391)، «معاد جسم عنصری (دلایل نقلی و نقد دیدگاه‌های رقیب)»، نشریه معرفت کلامی، سال سوم، شماره دوم (پاییز و زمستان)، ص ۶۷ـ۸۸.
  32. مروارید، حسنعلی (1374)، «تنبیهات حول مبدأ و المعاد»، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  33. مشکاتی، محمد مهدی (1389)، «تحلیلی از مبانی فلسفی ابن‌سینا در معاد جسمانی و روحانی»، فصلنامه پژوهش‌های فلسفی کلامی، 1 (12).

 

  • تاریخ دریافت 20 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 20 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 30 مهر 1402