تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

جایگاه هستی شناسی و معرفت شناسی فطرت و ارتباط آن با عقل نظری و عملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 موسسه تخصصی فلسفه اسلامی
2 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
در این مقاله با روش تحلیل عقلانی فطرت از دو حیث هستی شناسانه و معرفت شناسانه مورد پژوهش قرار گرفته هدف و نتایج زیر به دست آمده است:

فطرت از حیث هستی شناسی آفرینش ویژه و نحوه وجود انسان است؛ انسان مانند لوح سفید یا خمیر شکل یافته اى به دنیا نمى آید بلکه عقل نظری و عملی آدمی به گونه ای خلق شده است که در دو حوزۀ بینشی وگرایشی مفطور به استعدادهایی است که سمت وسویشان انسان بالفعل شدن است .

فطرت دارای ویژگیهایی از جمله همگانی بودن، غیراکتسابی بودن، زوال ناپذیری، تشکیک پذیری، هدایتگری انسان، برخورداری از مراتب مختلف عملی از جمله مراتب لوامه و ملهمه و مطمئنه و ... می باشد.

فطرت از حیث معرفتی منبعی جدا و مستقل در کنار منابع معرفت نیست بلکه در حوزه منبع عقل نظری قرار دارد و از حیث عقل عملی مرتبه ای از عقل است که خاصیت ادراک شهودی دارد.این پژوهش از آن جهت اهمیت دارد که فطرت از جهتی زیر بنای علوم انسانی و از جهتی دیگر نوع تبیین هستی شناسی و معرفتی فطرت، در انتزاع لوازم و دلالتهای تربیتی و شناختی اهمیت ویژه ای دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. منابع و مآخذ

    * قرآن کریم.

    1. ابن اثیر، مبارک بن محمد (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم:‌ اسماعیلیان.
    2. ابن‌سینا (1395). النفس من کتاب الشفاء. چاپ پنجم، قم: انتشارات بوستان کتاب.
    3. ابوترابی، احمد (1397). اصول و مبانی امور فطری. چاپ اول، قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی€.
    4. اردبیلی، عبدالغنی (1392). تقریرات فلسفه امام خمینی€. چاپ جهارم، تهران: ناشر مؤسسه تنظیم و نشر اثار امام خمینی€.
    5. جوادی آملی، عبدالله (1378). فطرت در قرآن. چاپ اول، قم: اسراء.
    6. جوادی آملی، عبدالله (1385الف). مبادی اخلاق در قرآن. چاپ پنجم، قم: انتشارات اسراء.
    7. جوادی آملی، عبدالله (1385ب). مراحل اخلاق در قرآن. چاپ ششم، قم: انتشارات اسراء.
    8. جوادی آملی، عبدالله (1387الف). تفسیر انسان به انسان. چاپ چهارم، قم: انتشارات اسراء.
    9. جوادی آملی، عبدالله (1387ب). تفسیر تسنیم. ج1 و 2، چاپ هفتم، قم: انتشارات اسراء.
    10. جوادی آملی، عبدالله (1390). معرفت‏شناسی در قرآن. چاپ هفتم، قم: انتشارات اسراء.
    11. جوادی آملی، عبدالله (1401). رحیق مختوم. ج33، چاپ اول، قم: انتشارات اسراء.
    12. حسین‌زاده، محمد (1386). منابع معرفت. چاپ اول، قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی€.
    13. خواجه نصیرالدین طوسی (1394). شرح الاشارات و التنبیهات. چاپ چهارم، قم: انتشارات بوستان کتاب.
    14. الراغب الاصفهانی، ابی‌القاسم الحسین بن محمد (1426ق). مفردات الفاظ القرآن. چاپ اول، بیروت: طلیعۀ النور.
    15. شاه‌آبادی، محمد‌علی (1386). رشحات البحار. چاپ اول، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    16. الشریف الرضی، محمد حسین (1384). نهج البلاغه. ترجمه محمد دشتی، چاپ اول، قم: انتشارات بوستان کتاب.
    17. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمۀ المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، ناشر دار احیاء الترااث، بیروت، چاپ سوم.
    18. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    19. غفاری، ابوالحسن (1400). علم النفس فلسفی علامه طباطبایی، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    20. غفاری، حسین و غلامعلی مقدم (1389). فطرت و نقش آن در معرفت شناسی. آموزه های فلسفه اسلامی، پاییز و زمستان، ش9.
    21. فنایی اشکوری، محمد (1391). تاریخ فلسفه غرب. ج1، چاپ اول، قم: مؤسسه امام خمینی (ره).
    22. فیاضی، غلامرضا (1398). درس‌نامه علم‌النفس فلسفی. تحقیق و تدوین محمدتقی یوسفی. تهران: سمت.
    23. قدردان قراملکی، محمدحسن (1393). پاسخ به شبهات کلامی، دفتر اول: خداشناسی. چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    24. کلینی، محمد بن یعقوب (1385). اصول کافی. چاپ هفتم، تهران: انتشارات اسوه.
    25. مصباح یزدی، محمد تقی (1393). آموزش عقاید، چاپ 67، تهران: ناشر سپهر.
    26. مصباح یزدی، محمدتقی (1392). معارف قرآن. ج1-3 (خداشناسی)، نوبت چاب پنجم، قم: مؤسسه امام خمینی€.
    27. مطهری، مرتضی (1385). اصول فلسفه و روش رئالیسم. چاپ چهاردهم، تهران: انتشارات صدرا.
    28. مطهری، مرتضی (1393). فطرت. چاپ 27، تهران: انتشارات صدرا.
    29. موسوی خمینی، روح‌الله (1386). شرح حدیث جنود عقل و جهل. چاپ 11، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی€.
    30. یزدان‌پناه، سیدیدالله (1388). مبانی و اصول عرفان نظری. چاپ اول، قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی€.
    31. یوسفی، محمدتقی (1394). درس‌نامۀ علم النفس فلسفی (درس‌های استاد غلامرضا فیاضی). چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.

    Refreances

    1. Ardebili, Abdolqani (2013). Presentations of Imam Khomeini's philosophy. Tehran: The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini
    2. Javadi Amoli, Abdullah (2009). Tasnim exegesis. Vol. 1-2, Qom: Esra Publications. [in Persian]
    3. Javadi Amoli, Abdullah (2008). Human to human interpretation. Qom: Esra Publications. [in Persian]
    4. Javadi Amoli, Abdullah (1998). Innate on Quran. Qom: Esra Publications. [in Persian]
    5. Raghib, al-Hussein ibn Muhammad. Al-Mufradat fi Gharib al-Quran. Beirut: Talyyeh al-noor; 2005. [in Arabic]
    6. Shahabadi, Mohammad Ali (2007). Sea nominations. Tehran: Research Institute for Islamic Culture and Thought Publishing Organization. [in Persian]
    7. Shīrāzī, Ṣadr ad-Dīn Muḥammad (1981). al-Hikma al-muta‘aliya fi-l-asfar al-‘aqliyya al-arba‘a. Beirut: Arab Heritage Revival House. [in Arabic]
    8. Tabātabāī, Mohammad Hossein (1996). Tafsir al-Mizan. Beirut: Al-Alami publications. [in Arabic]
    9. Fanaei Ashkvari (2011). History of western philosophy. Vol.1, Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute. [in Persian]

     

  • تاریخ دریافت 18 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 13 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 01 مهر 1402