تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تحلیل زمینه‌محور «انسان سیاسی» در اندیشه ابوعلی مسکویه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس
2 استادیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ دانشگاه یزد.
چکیده
انسان‌شناسی از مباحث بنیادین فلسفه و به خصوص فلسفه سیاسی است. هر فیلسوف(سیاسی) لاجرم به بحث انسان توجه ویژه‌ای داشته و با مطالعه انسان‌شناسی یک فیلسوف بهتر می‌توان نگاه سیاسی او و اثرات این نگاه بر جامعه را فهم کرد. به تعبیری شناخت انسان، همواره از دغدغه‌های مهم بشری در اعصار مختلف بوده است. در این میان، شناخت بعد سیاسی انسان در تنظیم بهتر مناسبات اجتماعی کمک شایانی می‌کند. این مسئله توجه به انسان‌شناسی سیاسی در دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشورهای توسعه‌یافته را بالا برده است. سؤال اصلی این مقاله این است که انسان سیاسی مدنظر مسکویه فیلسوف انسان‌گرای اسلامی چگونه انسانی است؟ برای تحلیل آن از روش زمینه‌محور کونتین اسکینر استفاده می‌شود، بدین صورت که ابتدا به زمانه ابن مسکویه رجوع و چرایی توجه به انسان را در دوره آل‌بویه واکاوی می‌شود و سپس به تحلیل انسان‌سیاسی مسکویه‌ای در قالب آن زمینه پرداخته می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، انسان مدنظر مسکویه در صورت فضیلت‌مندی صاحب حق سیاسی می‌شود، این نگاه درس‌های پیشروی ما می‌گذارد که می‌توان در تنظیم مناسبات سیاسی از آن بهره برد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


البلوشی، حسن جمال (2018). فلسفه الاخلاق فی الفکر الشیعی مسکویه انموذجاً، بیروت، الطبعه الاولی.
الصباح، محمدعلی (1411). ابوحیان التوحیدی فیلسوف الادباء و ادیب الفلاسفه، بیروت، دارالکتب العلمیه.
الطریبق، احمد (2015). نقد فلسفه الحداثه عند میشل فوکو؛ نقد النزعة الإنسانیة، الدار البیضاء. أفریقیا الشرق.
ادام متز (1393). تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، یا رنسانس اسلامی، علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، امیرکبیر.
ارکون، محمد (1395). انسان‌گرایی در تفکر اسلامی، احسان موسوی خلخالی، تهران، طرح نقد.
پل، راس (1398). اخلاق و مدرنیته، ترجمه محمد کمالی گوکی، محمدجواد سلطانی، تهران، عقل سرخ.
دیویس، تونی (1393). اومانیسم، عباس مخبر، تهران، نشر مرکز.
 عزت، عبدالعزیز (1946). مسکویه، فلسفه الاخلاقیه و مصادرها، قاهره، مکتبه و مطبعه مصطفی الیالی الحلبی.
کمالی گوکی، محمد؛ شکوری، ابوالفضل (1398). «رویکرد گادامری به «کرامتِ انسان» در اندیشه ابوعلی مسکویه؛ درس‌هایی برای جامعه امروز»، فصلنامه علمی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 9(2)، 57-91.
لیمن، الیور (1394). «انسان‌مداری اسلامی در قرن چهارم»، در کتاب تاریخ فلسفه اسلامی، تهران، حکمت.
مارش و استوکر (1385). روش و نظریه در علوم سیاسی، امیرمحمد حاجی یوسفی (مترجم)، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
ماری، پی‌یر (1390). امانیسم و رنسانس، عبدالوهاب احمدی، تهران، نشر اگه.
مسکویه، ابوعلی (1355). جاویدان خرد، تصحیح بهروز ثروتیان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
مسکویه، ابوعلی (1381). تجارب‌الامم، تصحیح ابوالقاسم امامی، تهران، سروش.
مسکویه، ابوعلی (1381). تهذیب‌الاخلاق، علی‌اصغر حلبی، تهران، نشر اساطیر.
مسکویه، ابوعلی (1388). الفوز الاصغر، تصحیح مجید دستیاری، قم، آیت اشراق.
مسکویه، ابوعلی (1396). ترتیب‌السعادة، در مجموعه رسائل و مکاتب، تصحیح ابوالقاسم امامی، تهران، میراث مکتوب.
مسکویه، ابوعلی (1396). رساله فی النفس و العقل، در مجموعه رسائل و مکاتب، تصحیح ابوالقاسم امامی، تهران، میراث مکتوب.
مسکویه، ابوعلی (2001). الهوامل و الشوامل، تصحیح احمد امین، بیروت، الهیئه العامه لقصور الثقافه.
منوچهری، عباس (1390). رهیافت و روش در علوم سیاسی، تهران، سمت.
دوره 4، شماره 14 - شماره پیاپی 14
تابستان 1404
صفحه 177-208

  • تاریخ دریافت 07 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 21 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 21 آذر 1403