تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تقدم و تأخر خودآگاهی بر ادراک غیر (مقایسه آرای سهروردی و کانت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه شهیدمطهری. تهران. ایران
2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق(ع)
چکیده
خودآگاهی در فلسفه‌ اشراق به عنوان آغازی بر شناخت خود به عنوان نور و حرکت از آن برای شناخت دیگر انوار مطرح شده‌ است. سهروردی ادراک انسان از خود را ادراکی حضوری دانسته و نفس را ذاتا مدرک خود می‌داند که برای این ادراک از خود به هیچ صورتی نیاز ندارد؛ چرا که هر صورتی از این نفس در ذهن باشد باز هم خود آن نفس نیست و به منزله غیر برای نفس است. لذا چنین استنباط میشود که در نگاه سهروردی ادراک خود مقدم بر هر ادراک دیگر است. این بحث در فلسفه‌ کانت نیز بخشی از مباحث او را تشکیل می‌دهد. کانت با تقسیم بندی من به منِ تجربی و منِ استعلایی تفاوتی میان ادراک این دو امر در انسان قائل می‌شود. از نظر کانت آن چیزی که انسان هر روزه با مفهوم من از آن یاد می‌کند و می‌شناسد، منِ تجربی است که متاخر از ادراک تجربی برای ذهن حاصل می‌شود اما منِ استعلایی که فراتر از تجربه است غیر قابل شناخت نظری است و لذا کانت خودآگاهی را ادراکی پسا‌ تجربی و متاخر از آن می‌داند. در این پژوهش سعی بر آن شده‌است مقایسه‌ای تطبیقی میان آرای سهروردی و کانت در مسئلۀ خودآگاهی انجام شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1364). شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، تهران، حکمت.
دکارت، رنه (1381). تأملات در فلسفه اولی، با ترجمه احمدی احمدی، تهران، سمت.
سبزواری، هادی (1390). شرح المنظومه فی المنطق و الحکمه، قم، بیدار.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1355). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تدوین توسط هانری کربن، جلد اول و دوم و سوم، تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1373). حکمةالاشراق، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1388). التلویحات اللوحیه و العرشیه، تدوین توسط نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1396). مجموعه مصنفات، با تصحیح و مقدمه هانری کربن، جلد اول و دوم، تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
طوسی، نصیرالدین (1383). شرح الاشارات و التنبیهات، تدوین توسط حسن حسن‌زاده آملی، جلد دوم، تهران، بوستان کتاب.
عرفانی، مرتضی (1391). «ملاصدرا و نقد مبانی حکمت اشراق در ادراک غیر». خردنامه صدرا، 68، 5-16.
عرفانی، مرتضی(1391). «ملاصدرا و نقد مبانی حکمت سینوی در ادراک غیر»، حکمت سینوی، 47، 131-145.
کانت، ایمانوئل (1367). تمهیدات، با ترجمه غلامعلی حداد عادل، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
کانت، ایمانوئل (1394). نقد عقل محض، با ترجمه بهروز نظری، تهران، ققنوس.
کورنر، اشتفان (1367). فلسفه کانت، با ترجمه عزت‌الله فولادوند، تهران، خوارزمی.
هارتناک، یوستوس (1387). نظریه معرفت در فلسفه کانت، با ترجمه غلامعلی حداد عادل، تهران، هرمس.
هوشنگی، حسین (1383). آگاهی و شناخت در فلسفه کانت، رهنمون، 5 و6، 37-54.
هیوم، دیوید (1395). رساله‌ای درباره طبیعت آدمی، با ترجمه جلال پیکانی، تهران، ققنوس.
یزدان‌پناه، یدالله (1389). حکمت اشراق، جلد اول، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 

  • تاریخ دریافت 04 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 08 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 10 دی 1403