تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

واکاوی رابطه تواضع و فروتنی با تکامل معرفت از منظر فلسفه اسلامی( با تاکید بردیدگاه ملاصدرا)‏

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه لرستان، ایران
2 دانشیار، گروه درس عمومی،دانشکده،دانشگاه پزشکی کرمانشاه،کرمانشاه ایران.‏
چکیده
تواضع، به‌مثابه فضیلتی اخلاقی، نه‌تنها در ساحت فردی و معنوی بلکه در عرصه‌ی علم و معرفت نیز واجد نقشی بنیادین است. ‏در فلسفه اسلامی، معرفت و شناخت، امری پویا و سلوکی تلقی می‌شود که نیازمند آمادگی نفس برای پذیرش حقیقت است. این ‏پژوهش با تمرکز بر رابطه‌ی میان تواضع و پویایی علم بر آن است تا نشان دهد که فروتنی نه نشانه‌ی ضعف، بلکه شرطی اساسی ‏برای گشودگی ذهن، تصحیح مداوم خطا و پذیرش مراتب عالی‌تر حکمت است. لذا بهره‌گیری از دیدگاه‌های فلاسفه اسلامی به ‏واکاوی این امر می‌پردازد که چگونه تواضع معرفتی می‌تواند موجب شکوفایی عقل نظری و رشد مدارج علمی شود. در نهایت، ‏نتیجه گرفته می‌شود که فروتنی نه‌تنها شرط اخلاقی برای سلوک علمی، بلکه ضرورتی معرفتی در فرآیند تکامل علم در افق ‏حکمت الهی است.‏‎ ‎پژوهش حاضر با اتخاذ‎ ‎روش تحلیل فلسفی‎ ‎و رویکرد‎ ‎توصیفی‌تبیینی به مطالعه‌ متون کلیدی فلسفه اسلامی ‏پرداخته است. داده‌ها از طریق‎ ‎مطالعه کتابخانه‌ای‎ ‎استخراج و با تمرکز بر مفاهیمی چون «معرفت نفس»، «فقر وجودی»، «حرکت ‏جوهری» و «تواضع علمی» مورد‎ ‎تحلیل مفهومی‎ ‎قرار گرفته‌اند‎.‎
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1364). رساله اضحویه، تـرجمه حـسین خدیو‌جم. تهران: انتشارات اطلاعات.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1375). الاشارات‌ و التنبیهات، تهران: دفتر نشر‌ کتاب.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1388). الهیات از کتاب شفا، تـرجمه‌ ابـراهیم‌ دادجو، تهران: انتشارات امیرکبیر.
اسلامی، محمدتقی (1403). «معنا و ارزش اخلاقی تواضع معرفتی و فروتنی علمی»، فصلنامه اخلاق‌پژوهی، 6(4)، 5-22.
آمدی، عبدالواحدبن محمد تمیمی (1401). غررالحکم، قم: بوستان کتاب.
جوادی آملی، عبدالله (1387). رحیق مختوم، قم، نشر اسراء.‏
دکارت، رنه (1396). گفتار در روش، محمدعلی فروغی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.‏
راسل، برتراند (1360). آیا بشر آینده‌ای هم دارد؟‎ ‎ترجمه م. منصور، تهران: نشر مروارید.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (۱۳۸۲). الشواهد الربوبیه، ترجمه جواد مصلح، تهران: سروش.
صدرالدین شیرازی، محمد‌بن ابراهیم (1383). ‌الحکمة المتعالیه فی الاسفار الاربعة، تـهران: بـنیاد حکمت صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (۱۳99). المبدأ و المعاد، ترجمه محمد ذبیحی، قم: نشر دانشگاه قم.
‏طباطبایی، سیدمحمدحسین (1379)‏.‎ ‎المیزان فی تفسیر القرآن. ‎قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین. ‏
‏طوسی، خواجه نصیرالدین (۱۳۷۳). اخلاق ناصری، تصحیح مجتبی مینوی، تهران: خوارزمی.‏
طوسی، خواجه نصیرالدین (۱۳۷۴). اوصاف‌الاشراف، تصحیح مدرس رضوی، تهران: انجمن فلسفه.
طوسی، خواجه نصیرالدین (۱۴۰۷ق). تجریدالاعتقاد، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
غزالی، ابوحامد (1390). کیمیای سعادت، ترجمه حسین خدیوجم، تهران: نشر نگاه.
غزالی، ابوحامد (1392). احیاء علوم‌الدین، ترجمه حسین خدیوجم، تهران: علمی و فرهنگی.
فراهیدی، بدالرحمن‌بن احمد (1376). العین، تحقیق دکتر مهدی مخزومی، قم: انتشارات اسوه.
کانت، ایمانوئل (1394). نقد عقل محض، ترجمه بهروز نظری، تهران:‎‏ ققنوس.‎ ‎
‏کلینی، محمدبن یعقوب (1399). ‎الکافی، ترجمه حسین انصاریان، قم: مرکز نشر دارالعرفان. ‏
مجلسی، محمدتقی (1378). بحارالانوار، تهران: انتشارات اسلامیه.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۶). مجموعه آثار، ج 6، تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1377). اخلاق در قرآن، قم: مدرسه امام علی‌بن ابی‌طالبj.
میراحمدی، صادق (1401). «چیستی فروتنی فکری و راه‌های پرورش آن»، تأملات اخلاقی، 3(4)، 45-63.
‏نصر، سیدحسین (1394). تاریخ فلسفه اسلامی: از آغاز تا امروز، مهدی نجفی‌افزا، تهران: جامی.‏
هابرماس، یورگن (1382). دانش و علایق انسانی، ترجمه‌ یوسف اباذری، تهران: نشر آگاه.
همت‌زاده و همکاران (1397). فضایل معرفتی، شرط لازم حقیقت‌جویی و سازندۀ هویت عقلی، الهیات تطبیقی، 9(19)، 123-146.
دوره 5، شماره 19
پاییز 1405
صفحه 31-54

  • تاریخ دریافت 30 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 02 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 03 شهریور 1404