تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تبیین و بررسی حرکت در ماهیت با تکیه بر مبانی صدرالمتألهین.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس و دانش‌پژوه سطح چهار حوزه
2 دانشیار موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
یکی از ارکان مهم حکمت متعالیه که نقشی بی‌بدیل در نظام فلسفی ملاصدرا دارد، حرکت جوهری است. بدون تردید حرکت جوهری تنها با فرض اصالت وجود امکان دارد و ماهیت به خودی خود پذیرای حرکت و نیز تشکیک نیست؛ از این‌رو حکمای اسلامی تشکیک و به تبع آن حرکت در ماهیت را محال دانسته‌اند. لیکن به نظر می‌رسد این مسأله، کاملاً به تفسیر ما از اصالت وجود و اعتباریت ماهیت وابسته است؛ بدین معنی که اگر اعتباریت ماهیت به معنای «ذهنی بودن و عدم خارجیت» تلقی شود، آنگاه امکان تشکیک و حرکت در ماهیت وجود ندارد اما اگر مقصود از اعتباریت این باشد که «ماهیت تحقّق بالذّات نداشته و تحقّق بالعرض دارد» چنانکه دیدگاه مختار همین است؛ در این صورت هم تشکیک در ماهیت معنی دارد و هم حرکت در ماهیت اثبات پذیر خواهد بود. پژوهش پیش رو در صدد است تا با روش تحلیلی توصیفی و با تکیه بر مبانی صدرالمتألهین به «اثبات حرکت بالعرض در ماهیت» به تبع تفسیر خاص از اعتباریت بپردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن.
ابن‌سینا (1404 ق). الشفا، قم: مکتبة آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن‌سینا (1405 ق). الشفا (الطبیعیات، السّماع الطبیعی)، قم: منشورات مکتبة آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.
امینی‌نژاد، علی (1394). حکمت عرفانی، چ 3، قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
جوادی آملی، عبدالله (1386). رحیق مختوم، چ 3، قم: نشر اسراء.
سبزواری، ملاهادی (1369). شرح منظومه (تعلیقات حسن‌زاده)، تهران: نشر ناب.
سهروردی، یحیی‌بن حبش (1355). المشارع و المطارحات (مجموعه مصنفات)، به کوشش هانری کربن، تهران: انجمن فلسفۀ ایران.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1375). شواهدالرّبوبیّة (مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین)، تهران: انتشارات حکمت.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1378). رسالة فی الحدوث (حدوث‌العالم)، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (بی‌تا). رسالة فى التشخّص (الرسائل)، قم: مکتبة المصطفوی (استخراج شده نرم‌افزار حکمت اسلامی نور، نسخه 2).
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (بی‌تا). المبدأ و المعاد (استخراج شده نرم‌افزار حکمت اسلامی نور، نسخه 2).
ضیایی، سجاد (1404). «تبیین حدوث و قدم بالحقیقة و المجاز با تکیه بر آراء صدرالمتألهین»، تاریخ فلسفه اسلامی، 4 (2)، 232-209.
عبودیت، عبدالرسول (1394). درآمدی به نظام حکمت صدرایی، چ 7، قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
مصلح شیرازی، قطب‌الدین (بی‌تا)، شرح حکمةالاشراق، قم: انتشارات بیدار (استخراج شده نرم‌افزار حکمت اسلامی نور، نسخه 2).
دوره 5، شماره 18 - شماره پیاپی 18
تابستان 1405
صفحه 163-180

  • تاریخ دریافت 30 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 04 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 05 دی 1404