این پژوهش با هدف ارائه تبیینی فلسفی از سازوکار تطهیر نفس گناهکار توسط توبه در نظام فکری ملاصدرا انجام شده است. پرسش اصلی آن است که با پذیرش اتحاد عمل و عامل (یعنی عینیت گناه با ذات گناهکار)، چگونه توبه میتواند ذات آلوده را پاک کند بیآنکه هویت شخصی فرد زایل شود. نوآوری تحقیق در بهکارگیری نظاممند اصول اصالت وجود، تشکیک وجود، قاعده سَریان و حرکت جوهری برای پاسخ به این چالش است. یافتهها نشان میدهد توبه یک توجه وجودی قوی به کاملترین مرتبه وجود (خداوند) است که در فرایند حرکت جوهری اختیاری نفس، حقیقت وجودی جدید و شدیدتری را برای نفس ایجاد میکند. این حقیقت وجودی قویتر، طبق قاعده سَریان، حقیقت وجودی ضعیفترِ ناشی از گناه را در خود مستهلک و مبطل میسازد. در این فرآیند، هویت شخصی (که همان ربط و تعلق ممتد وجودی نفس به خداست) ثابت میماند، اما حقیقت وجودی نفس (مرتبه و کیفیت وجودش) از وضعیت انحطاط به سوی نورانیت و طهارت تبدل جوهری مییابد. بنابراین، توبه در حکمت متعالیه نه امری اعتباری، بلکه تحولی وجودشناختی و بازسازی کننده ذات نفس است که تا واپسین لحظات حیات دنیوی ممکن میباشد.
