مفهوم حرکت جوهری از ابتکارات بنیادین حکمت متعالیه است که بر مبنای آن، وجود مادی درذات خویش در سیلان و حرکت است. ملاصدرا با بهره گیری از اصول سه گانه اصالت وجود،تشکیک وجود و اشتداد وجود، موفق شد حرکت را از سطح اعراض به درون ذات اشیاء تعمیم دهد و بدینسان، تکامل را نه امری عارضی بلکه درونی و ذاتی تبیین کند. بر اساس این مبنا، نفس انسانی نیز که در آغاز مرتبه ای از وجود طبیعی دارد، با سیر اشتدادی در مسیر کمال، به تجرد برزخی و سپس عقلی نایل می گردد. هدف این مقاله تبیین نسبت فلسفی میان حرکت جوهری و تکامل نفس است؛ نسبتی که نقش بنیادین در توجیه نفس مجرد و بقاء آن در عوالم پس از بدن دارد.
این پژوهش از نوع علمیـپژوهشی تحلیلیـاسنادی است و با استفاده از منابع کتابخانهای انجام گرفته است. پژوهشگر ابتدا مفاهیم مرتبط با حرکت جوهری را از متون اصلی استخراج کرده، سپس با رویکردی تحلیلی، نسبت آن را با کمال و تکامل نفس تبیین کرده است.
نتیجه اجمالی حرکت جوهری نه گزارهای طبیعی ـ اعدادی بلکه گزارهای وجودیـ تشکیکی است که مبنای تبیین تکامل روحی، معنوی و برزخی انسان در کل هستیشناسی ملاصدرا میشود.
شمیرانی مهر,نفیسه , معلمی,حسن و کیوانفر,محمد . (1405). تحلیل و اثبات حرکت جوهریِ نفسِ مجرد به مثابه بنیاد تکامل نفس در برزخ بر اساس نصوص «الأسفار الأربعة». (e244670). تاریخ فلسفه اسلامی, (), e244670 doi: 10.22034/hpi.2026.560267.1188
MLA
شمیرانی مهر,نفیسه , , معلمی,حسن , و کیوانفر,محمد . "تحلیل و اثبات حرکت جوهریِ نفسِ مجرد به مثابه بنیاد تکامل نفس در برزخ بر اساس نصوص «الأسفار الأربعة»" .e244670 , تاریخ فلسفه اسلامی, , , 1405, e244670. doi: 10.22034/hpi.2026.560267.1188
HARVARD
شمیرانی مهر نفیسه, معلمی حسن, کیوانفر محمد. (1405). 'تحلیل و اثبات حرکت جوهریِ نفسِ مجرد به مثابه بنیاد تکامل نفس در برزخ بر اساس نصوص «الأسفار الأربعة»', تاریخ فلسفه اسلامی, (), e244670. doi: 10.22034/hpi.2026.560267.1188
CHICAGO
نفیسه شمیرانی مهر, حسن معلمی و محمد کیوانفر, "تحلیل و اثبات حرکت جوهریِ نفسِ مجرد به مثابه بنیاد تکامل نفس در برزخ بر اساس نصوص «الأسفار الأربعة»," تاریخ فلسفه اسلامی, (1405): e244670, doi: 10.22034/hpi.2026.560267.1188
VANCOUVER
شمیرانی مهر نفیسه, معلمی حسن, کیوانفر محمد. تحلیل و اثبات حرکت جوهریِ نفسِ مجرد به مثابه بنیاد تکامل نفس در برزخ بر اساس نصوص «الأسفار الأربعة». تاریخ فلسفه اسلامی, 1405; (): e244670. doi: 10.22034/hpi.2026.560267.1188
