تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تحلیل و اثبات حرکت جوهریِ نفسِ مجرد به مثابه بنیاد تکامل نفس در برزخ بر اساس نصوص «الأسفار الأربعة»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ، فلسفه و کلام اسلامی . دانشگاه ادیان و مذاهب.قم.ایران
2 استاد تمام گروه فلسفه ، دانشگاه امام باقرالعلوم «علیه السلام»، قم، ایران
3 استادیار و عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه ادیان و مذاهب.
چکیده
مفهوم حرکت جوهری از ابتکارات بنیادین حکمت متعالیه است که بر مبنای آن، وجود مادی درذات خویش در سیلان و حرکت است. ملاصدرا با بهره گیری از اصول سه گانه اصالت وجود،تشکیک وجود و اشتداد وجود، موفق شد حرکت را از سطح اعراض به درون ذات اشیاء تعمیم دهد و بدینسان، تکامل را نه امری عارضی بلکه درونی و ذاتی تبیین کند. بر اساس این مبنا، نفس انسانی نیز که در آغاز مرتبه ای از وجود طبیعی دارد، با سیر اشتدادی در مسیر کمال، به تجرد برزخی و سپس عقلی نایل می گردد. هدف این مقاله تبیین نسبت فلسفی میان حرکت جوهری و تکامل نفس است؛ نسبتی که نقش بنیادین در توجیه نفس مجرد و بقاء آن در عوالم پس از بدن دارد.

این پژوهش از نوع علمی‌ـ‌پژوهشی تحلیلی‌ـ‌اسنادی است و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته است. پژوهشگر ابتدا مفاهیم مرتبط با حرکت جوهری را از متون اصلی استخراج کرده، سپس با رویکردی تحلیلی، نسبت آن را با کمال و تکامل نفس تبیین کرده است.

نتیجه اجمالی حرکت جوهری نه گزاره‌ای طبیعی‌ ـ‌ اعدادی بلکه گزاره‌ای وجودی‌‌ـ‌ تشکیکی است که مبنای تبیین تکامل روحی، معنوی و برزخی انسان در کل هستی‌شناسی ملاصدرا می‌شود.

واژگان کلیدی: ملاصدرا، حرکت جوهری، نفس، تجرد، اشتداد وجود، تکامل نفس.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ملاصدرا (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة، ط.1، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ملاصدرا (1381). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، چ 1، قم: انتشارات بیدار.
ملاصدرا (1394). اسفارالاربعه، ترجمه محمدرضا مظفر، ج9، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ملاصدرا (1392). اسفارالاربعه، ترجمه محمد خواجوی، ج 3، تهران: انتشارات مولی.
ملاصدرا (1375). مفاتیح‌الغیب، مصحّح دکتر محمد خواجوی، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
ملاصدرا (1383). شرح اصول الکافی، مصحّح دکتر محمد خواجوی، ج 3، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.

  • تاریخ دریافت 06 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 11 خرداد 1405