بررسی مبنای انسان‌شناختی ملاصدرا بر اساس حدیث جنود عقل و جهل و تأثیر آن بر تحقق صلح

فضلی, علی; حمیسی, نعیمه

doi:10.22034/hpi.2026.573084.1197

بررسی مبنای انسان‌شناختی ملاصدرا بر اساس حدیث جنود عقل و جهل و تأثیر آن بر تحقق صلح

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی فضلی ¹

نعیمه حمیسی ²

¹ دانشیار گروه عرفان و معنویت اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

² دانشجوی دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی ، دانشگاه ادیان و مذاهب ، قم، ایران

10.22034/hpi.2026.573084.1197

چکیده

با توجه به ماهیت اجتماعی انسان و حب ذات و کشش ذاتی او به منفعت طلبی، مسئله صلح و جنگ همواره در کانون توجه مکاتب فلسفی قرار داشته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر اندیشه ملاصدرا، به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا مبتنی بر تلقی وی از «معرفت» به‌عنوان بُعدی اساسی از وجود انسان، می‌توان نظریه‌ای برای تحقق «صلح ممدوح» ارائه کرد؟ صلح ممدوح، صلحی مبتنی بر عدالت، عزت‌نفس و سعادت جمعی است و در مقابل صلح یا جنگ مذموم قرار می‌گیرد که بر پایه ظلم، ذلت و طمع مادی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر ملاصدرا، وقتی عقل بر قوای حیوانی و جهل غلبه یابد، طبع شهوانی و منفعت‌طلب انسان تعدیل می‌شود. این حکمرانی عقلانی، فضیلت‌هایی را در نفس پرورش می‌دهد که فرد را نخست به صلح درونی و سپس به «صلح حکیمانه» بیرونی سوق می‌دهد؛ صلحی عدالت‌محور که امنیت جسم و روح آدمی را تأمین کرده و خیر عمومی را هدف می‌گیرد. بنابراین، معرفت‌شناسی صدرایی ظرفیت بنا نهادن صلحی ممدوح و پایدار را داراست.

کلیدواژه‌ها

'صلح'

'ملاصدرا'

'عقل فعال'

'انسان کامل'

'حدیث جنود عقل و جهل'

موضوعات