تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

بررسی مبنای انسان‌شناختی ملاصدرا بر اساس حدیث جنود عقل و جهل و تأثیر آن بر تحقق صلح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی ، دانشگاه ادیان و مذاهب ، قم، ایران
2 دانشیار گروه عرفان هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران
3 عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی قم، ایران.
چکیده
با توجه به ماهیت اجتماعی انسان و حب ذات و کشش ذاتی او به منفعت طلبی، مسئله صلح و جنگ همواره در کانون توجه مکاتب فلسفی قرار داشته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر اندیشه ملاصدرا، به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا مبتنی بر تلقی وی از «معرفت» به‌عنوان بُعدی اساسی از وجود انسان، می‌توان نظریه‌ای برای تحقق «صلح ممدوح» ارائه کرد؟ صلح ممدوح، صلحی مبتنی بر عدالت، عزت‌نفس و سعادت جمعی است و در مقابل صلح یا جنگ مذموم قرار می‌گیرد که بر پایه ظلم، ذلت و طمع مادی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر ملاصدرا، وقتی عقل بر قوای حیوانی و جهل غلبه یابد، طبع شهوانی و منفعت‌طلب انسان تعدیل می‌شود. این حکمرانی عقلانی، فضیلت‌هایی را در نفس پرورش می‌دهد که فرد را نخست به صلح درونی و سپس به «صلح حکیمانه» بیرونی سوق می‌دهد؛ صلحی عدالت‌محور که امنیت جسم و روح آدمی را تأمین کرده و خیر عمومی را هدف می‌گیرد. بنابراین، معرفت‌شناسی صدرایی ظرفیت بنا نهادن صلحی ممدوح و پایدار را داراست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن.
آمدی، عبدالواحد (۱۳۸۳). غررالحکم و دررالکلم، قم، دارالکتاب
جوادی آملی، عبدالله (1388). فلسفه صدرا، تحقیق و تنظیم بادپا، قم، مرکز نشر اسراء
جوادی آملی، عبدالله (1372). شرح حکمۀ‌المتعالیه، تهران: الزهرا.
سیف، علی‌اکبر (1380). روان‌شناسی تربیتی، تهران، آگاه.
ابن‌منظور،‌ محمدبن مکرم (۱۳۷۵ ق). لسان‌العرب، بیروت: دارالفکر.
مطرزی،‌ ناصربن عبدالسید (۱۳۹۹ ق). المغرب فی ترتیب المعرب، حلب: مکتب اسامة‌بن زید.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1380). ترجمه الاسفار الاربعه، محمد خواجوی، چ 1، ج 9، تهران: مولی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1385). مجموعه رسائل فلسفی، ترجمه حامد ناجی، تهران: حکمت.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1981). الحکمۀ المتعالیه فی الاسفار العقلیه العربیه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1391). شرح اصول‌الکافی، تهران: مکتبۀ المحمودی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1362). المبدأ و المعاد، ترجمه احمدبن الحسینی اردکانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1383). شرح اصول‌الکافی، ترجمه محمد خواجوی، چ 2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1382). شواهدالربوبیه، جلال‌الدین آشتیانی، قم: مؤسسه مطبوعات دنیا.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1376). رساله سه اصل، چ 1، تهران: مولی.
شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا) (1419 ق). تفسیر قرآن‌الکریم، بیروت: دارالتعارف المطبوعات.
خندان، مجتبی (۱۳۹۹). صلح از دیدگاه عقل و نقل، صلح‌پژوهی اسلامی، ش ۳، ص ۴۱-۷۰.
صباغچی،‌ یحیی و میرمحمدحسینی، طیبه، (۱۴۰۰) پی‌چویی مبانی صلح فرهنگی گالتونگ در نظام فکری ملاصدرا، حکمت صدرایی، ش ۱، ص ۹۳-۱۰۸.
کوشکی، پروین؛ مؤذنی، علی‌محمد؛ جوادی ارجمند،‌ محمدجعفر (۱۴۰۰).‌ «بررسی صلح و مدارا در اندیشه مولوی و عطار و مقایسه آن با رویکرد صلح‌گرایی ملاصدرا»، تاریخ ادبیات، ش ۸۹، ص ۱۶۱-۱۸۴.
دوره 5، شماره 19
پاییز 1405
صفحه 105-128

  • تاریخ دریافت 11 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 01 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 01 مرداد 1405