تاریخ فلسفه  اسلامی

تاریخ فلسفه اسلامی

تحلیل مبانی فلسفیِ معنای زندگی در فلسفۀ علامه طباطبایی و برخی از متفکران معاصر غرب (یاسپرس،‌ فرانکل و تیلور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف ،واحد اهواز،دانشگاه آزاد اسلامی ، اهواز،ایران
2 گروه فلسفه و کلام اسلامی ،واحد قم ،دانشگاه آزاد اسلامی،قم ،ایران
چکیده
پژوهش حاضر با عنوان «تحلیل مبانی فلسفیِ معنای زندگی در فلسفۀ علامه طباطبایی و برخی از متفکران معاصر غرب؛ یاسپرس، فرانکل و تیلور» درصدد تبیین امکان شکل‌گیری الگویی ترکیبی از معنای زندگی در پرتو گفت‌وگو میان دو سنت فکری متمایز است: از یک‌سو، رویکرد هستی‌شناختی حکمت متعالیه و مبتنی بر اصالت وجود، تشکیک در وجود و حرکت جوهری در فلسفۀ‌ علامه طباطبایی و از سوی دیگر، رویکرد وجودی، تفسیری و انسان‌محور در فلسفه‌ معاصر غرب. پرسش بنیادین پژوهش آن است که آیا می توان از تعامل این دو افق نظری، مدلی جامع برای معنابخشی به زندگی انسان ارائه کرد که هم به بعد متافیزیکی و حقیقت‌محور معنا وفادار بماند و هم تجربه زیسته و تاریخی انسان را فرو نگذارد؟ فرضیه اصلی پژوهش بر این نکته استوار است که در اندیشه‌ علامه طباطبایی، معنا ریشه در نسبت وجودی انسان با حقیقت مطلق و ساحت الهی دارد و از این‌رو واجد بنیانی هستی‌شناختی و فطری است؛ در حالی‌که در اندیشۀ متفکرانی چون یاسپرس، فرانکل و تیلور ـ در رویکردهای اگزیستانسیالیستی و هرمنوتیکی ـ بر نقش آگاهی، تجربه‌ فردی و زمینه‌های فرهنگی در شکل‌گیری معنا تأکید می ورزد. بر این اساس، روش پژوهش تحلیلی ـ تطبیقی بوده و یافته‌ها نشان می دهد که ترکیب این دو رویکرد می تواند به مدلی منسجم‌تر از معنای زندگی منجر شود که در آن، معنا نه صرفاً برساخته‌ ذهن یا فرهنگ، بلکه حاصل پیوند میان حقیقت وجودی و تجربه انسانی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابطحی، صدیق؛‌ دهباشی، مهدی؛ خدری، غلامحسین؛ وکیلی، هادی (۱۳۹۸). «سنجش مرگ اندیشی با معنای زندگی از منظر حکمت متعالیه»، الهیات تطبیقی، ش 21، ص 63-78.
اسفندیاری، سیمین (۱۳۹۵). «فلسفه، معنای وجود و زندگی با رویکرد صدرایی»، اسفار، ش 3، ص 47-60.
امانی، میثم (۱۳۹۵). «شواهد کشف باوری معنای زندگی در دیدگاه طباطبایی»، پژوهشنامه فلسفه دین، 14(2)، ص 1-23.
آذربایجانی، مسعود (۱۳۹۰). «معنای زندگی به روایت حکمت متعالیه»، حکمت اسراء، ش 9، ص 135-150.

بلاکهام، هـ. ج (۱۳۶۸). شش متفکر اگزیستانسیالیست، ترجمۀ محسن حکیمی، تهران: مرکز. تیلور، چارلز (۱۴۰۴). تأملاتی در مبانی فلسفی چندفرهنگی، ترجمۀ مهدی نجفی‌افرا، تهران: جامی.

جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۲). رحیق مختوم، قم: نشر اسراء.
خلیلی، مصطفی (۱۳۹۰). «معنای زندگی از نگاه علامه طباطبایی»، حکمت اسراء، ش 10.
داوری اردکانی، رضا (۱۳۹۷). درباره‌ علم و دین و فرهنگ، تهران: سخن.
دیانی، محمود (۱۳۹۰). «معنای زندگی از منظر سیدمحمدحسین طباطبایی»، پژوهش‌های فلسفی، ش 4، ص23-37.
رحمانی اصل، محمدرضا (۱۳۸۹). «تحلیل و بررسی ابعاد گوناگون معنای زندگی» معرفت، س 19، 158(11).
رهنمایی، سیداحمد (۱۳۹۸).‌ «پست مدرنیسم و چالش بحران معنای زندگی»، تربیت اسلامی، 15(32)، ص 92-77.
سیلانی، امین؛ رضایی، مرتضی‌ (شهریور)، «کشف معنای زندگی با رویکرد شناخت نفس از نگاه صدرالمتألهین»، معرفت، 31(6)، ص 27-36.
صدرالدین شیرازی، ملاصدرا (۱۳۶۶). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
صفاری، سعدی؛ رسولی شربیانی، رضا (۱۳۹۸). «رابطه معاد و معنای زندگی در اندیشه ملاصدرا»، خردنامه صدرا، 25(1)، ص 49-58.
صلواتی، عبدالله؛ خادمی، عین‌الله؛ پوراکبر، لیلا (۱۳۹۷)، «تحلیل تکثر معنای زندگی در فلسفة ملاصدرا»، جستارهای فلسفۀ دین، س 7، ش 1، ص 67-90.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۳۷۵). بدایة‌الحکمة، قم: جامعه‌ مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۳۹۰). نهایة‌الحکمة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۴۰۳ق). اصول فلسفه و روش رئالیسم، با تعلیقات مرتضی مطهری، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین (۱۴۱۷ ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرسین حوزه‌ علمیه قم.
فرانکل، ویکتور (۱۳۷۵). خدا در ناخودآگاه، ترجمۀ ابراهیم یزدی، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
فرانکل، ویکتور (۱۳۹۰). انسان در جست‌وجوی معنای غایی، ترجمه احمد صبوری و عباس شمیم، تهران: آشیان.
فرانکل، ویکتور (۱۳۹۲). معنادرمانی؛ مبانی و کارکردهای معنادرمانی، ترجمۀ مهدی میلانی، تهران: درسا.
فرانکل، ویکتور (۱۴۰۵). انسان در جست‌وجوی معنا، ترجمۀ امیر لاهوتی، تهران: جامی.
فرجی،‌ علیرضا (۱۴۰۰). «پدیدارشناسی معنای زندگی در اندیشه هوسرل»، پژوهشنامه فلسفه دین، 37(1)، ص 29-48.
قربانی، هاشم (۱۳۸۸). «معنای زندگی از دیدگاه ویکتور فرانکل»، تأملات فلسفی، س 1، ش 3، ص 35-57.
کرمی، حسین، (۱۳۸۵). انسان‌شناخت، تطبیقی در آراء صدرا و یاسپرس، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۷۸). آموزش فلسفه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۸۰). درآمدی بر معرفت‌شناسی اسلامی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
موسوی،‌ سیدمحمود؛ شادپور، میثم (۱۳۹۶). «بررسی انتقادی معنای زندگی از منظر اگزیستانسیالیسم الهی»، آیین حکمت، س 9، ش 32، ص 206-233.
نصری، عبدالله (۱۳۸۳). خدا و انسان در فلسفۀ یاسپرس، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
نوالی، محمود (۱۳۷۳). فلسفه‌های اگزیستانس و اگزیستانسیالیسم تطبیقی، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
یاحسینی موسوی، فاطمه؛ موسوی سیرجانی، سهیلا؛ لطفی عظیمی، افسانه (۱۴۰۰)، «معنای زندگی درآثار لئو تولستوی و معنادرمانی ویکتور فرانکل»، جستارنامه ادبیات تطبیقی، س 5، ش 16، ص 212-245.
یاسپرس، کارل (۱۳۷۸). کوره راه خرد، ترجمۀ مهدی ایرانی‌طلب، تهران: قطره.
یاسپرس، کارل (۱۳۹۰). زندگینامۀ فلسفی من، ترجمۀ عزت‌الله فولادوند، تهران: هرمس.
یاسپرس، کارل (۱۳۹۵). ماهیت روان‌درمانی، ترجمۀ فرید فدایی، تهران: نشر چشمه.
 
دوره 5، شماره 19
پاییز 1405
صفحه 163-191

  • تاریخ دریافت 01 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 28 مرداد 1405